Tonnie redt vier grafkruizen uit de schroothoop: 'Ze zijn onbetaalbaar'
“Toen ik voor het eerst het veldkruis van marinier John ‘Joe’ Flannagan vasthield, was dat best emotioneel.” Tonnie Ebben uit Groeningen kreeg onlangs vier metalen grafmonumenten van gesneuvelde geallieerde militairen uit de Tweede Wereldoorlog in zijn bezit. Binnenkort krijgen ze een prominente plek in het nieuwe bezoekerscentrum bij de militaire begraafplaatsen in Bergen op Zoom.
“Ze zijn gevonden in een oudijzerbak in Sint Anthonis. Geen idee wie ze daar heeft achtergelaten. Gelukkig was er iemand die zich realiseerde dat het om voorwerpen met een bijzondere historische waarde ging. Zodoende zijn ze bij mij terechtgekomen”, legt Tonnie uit.
De Groeninger heeft al jaren zijn eigen oorlogsmuseum ‘Van Postzegel tot Tank’ met een bijzondere collectie voorwerpen uit de Tweede Wereldoorlog. “Toen ik de kruizen schoon had gemaakt, werden de namen van de gesneuvelde militairen zichtbaar. Na een korte zoektocht bleek het te gaan om Engelse en Canadese soldaten die begraven liggen op de militaire erevelden in Bergen op Zoom.”
Geallieerde veldkruizen zijn zeldzaam
De metalen grafmonumenten werden begin jaren vijftig op de oorlogskerkhoven vervangen door de bekende natuurstenen exemplaren. De oorspronkelijke stalen veldkruizen belandden veelal op de schroothoop. Dat maakt de vier kruizen van Tonnie extra uniek.
Voor Tonnie stond meteen vast dat de museumstukken terug moesten naar Bergen op Zoom. Hier wordt volop gewerkt aan de inrichting van een nieuw bezoekerscentrum bij de oorlogsbegraafplaatsen. “Via, via ben ik in contact gekomen met de mensen hier. Ze waren meteen heel enthousiast. Ik ben blij dat ze teruggaan naar de plek waar ze thuishoren."
Hij vervolgt: "Ik zeg je eerlijk, er wordt veel geld geboden voor dit soort voorwerpen. Maar dat is niet mijn bloedgroep. Ik verkoop nooit iets van historische waarde. Het gaat hier om veldkruizen van militairen die hun leven gaven voor onze vrijheid. Ze zijn daarom onbetaalbaar.”
"Het verhaal achter het kruis van de omgekomen marinier komt extra bij mij binnen. Het voelt als een soort collega van me.”
Met één van de namen op de kruizen voelde Tonnie meteen een bijzondere verwantschap: de 20-jarige marinier John 'Joe' Flannagan. De Engelsman kwam om het leven tijdens de Slag om de Schelde in Zeeland. Hij werd oorspronkelijk begraven in Westkapelle en jaren later herbegraven bij zijn strijdmakkers in Bergen op Zoom.
“Ik heb in 1995 bij het Korps Mariniers gediend en het nodige meegemaakt in voormalig Joegoslavië. Het verhaal achter het kruis van de omgekomen marinier komt extra bij mij binnen. Het voelt als een soort collega van me”, vertelt Tonnie.
Op 4 mei draagt hij de vier kruizen over aan het bezoekerscentrum in Bergen op Zoom, waar ze later deze maand te zien zijn voor het publiek.
De militaire erevelden in Bergen op Zoom bestaan uit een Britse en een Canadese begraafplaats. Samen liggen hier ruim 2400 geallieerde militairen begraven.
Velen van hen sneuvelden tijdens de Slag om de Schelde in het najaar van 1944. De geallieerden wilden de Westerschelde veroveren om de haven van Antwerpen te kunnen gebruiken voor de aanvoer van troepen en materieel.
De strijd vond plaats in Zeeland en West-Brabant en werd gekenmerkt door zware gevechten in ondergelopen polders, dijken en moeilijk toegankelijk terrein. Duitse troepen verdedigden het gebied fel, waardoor de operatie lang duurde en vele duizenden slachtoffers eiste.
De omgekomen soldaten werden tijdelijk begraven in veldgraven dicht bij de plek waar ze waren gesneuveld. Na de oorlog werden de lichamen opgegraven en verplaatst naar oorlogskerkhoven zoals die in Bergen op Zoom. De oorspronkelijke houten en metalen kruizen zijn grotendeels vernietigd. Slechts enkele zijn bewaard gebleven.