Politie gebruikt AI-beelden, maar meldt dat lang niet altijd
Brabantse politieaccounts plaatsen AI-gegenereerde afbeeldingen, maar geven in de meeste gevallen niet aan dat de beelden nep zijn, zo blijkt uit onderzoek van Omroep Brabant. Sommige afbeeldingen zijn nauwelijks van echt te onderscheiden. Volgens deskundigen brengt dit risico’s met zich mee en kan dit zelfs leiden tot discriminatie. Toch lijkt de politie zich niet altijd bewust van de mogelijke gevolgen: "Dat is iets wat AI dan zelf doet, lijkt me."
Omroep Brabant bekeek de sociale media van 80 verschillende Brabantse politieaccounts. Daarbij zijn alleen accounts meegenomen die tussen januari 2025 en nu minimaal één bericht hebben geplaatst, ook alleen die berichten zijn onderzocht. In dertig gevallen maakte de politie gebruik van AI-gegenereerde beelden.
Eigen richtlijn
Opvallend is dat in 19 van de 30 gevallen niet werd vermeld dat het om AI-gegenereerde beelden ging. Dit terwijl het volgens de politie intern wel de afspraak is om dat duidelijk aan te geven. "Vooralsnog geldt dat alle beelden op politiekanalen echt moeten zijn. Bij AI-gebruik moet altijd aangegeven worden dat het om AI gaat", zegt een woordvoerder.
Organisaties die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, zijn sinds 2 februari 2025 wettelijk verplicht om te zorgen dat hun werknemers 'AI-geletterd' zijn. Dat betekent dat iedereen die met AI werkt voldoende kennis en begrip heeft van zowel de techniek als de sociale en ethische gevolgen.
Geen grapjes
Een concreet voorbeeld van hoe de politie dit soort AI-beelden gebruikt, komt van politie Tilburg Centrum. Daar werd een bericht geplaatst over een heterdaadactie na een zogenoemde klopjacht, waarbij te zien is dat daders in de boeien worden geslagen.
Het blijft niet bij dit voorbeeld: ook andere politieaccounts gebruiken dit soort beelden. Het politieaccount van de gemeenten Altena, Drimmelen, Geertruidenberg en Oosterhout waarschuwt voor oplichters aan de deur en de wijkagenten van Son en Breugel waarschuwen voor malafide dakdekkers. Deze beelden zijn dus niet echt, maar gemaakt met behulp van AI.
AI-beelden worden niet alleen ingezet voor serieuze berichten over politieacties, maar worden ook als grap gebruikt. Zo deelde de politie uit Waalwijk in januari een foto van een sneeuwscooter die hen kon helpen tijdens de hevige sneeuwval. Het bleek een intern grapje.
Bekijk hieronder de door AI gegenereerde foto’s van de politie:
- Het inmiddels verwijderde AI-bericht van politie Tilburg centrum (foto: Instagram).
Alleen maar mannen
7 van de 30 keer ging het om realistisch bedoelde, 'foto-achtige' afbeeldingen waarop 'daders' te zien zijn. Aan die beelden valt iets op: alle weergegeven 'daders' zijn man. Ook hebben ze vaak dezelfde uiterlijke kenmerken.
"Ze hebben donker haar, donkere ogen en gezichtsbeharing. Dat roept vragen op over de manier waarop verdachten worden afgebeeld', zegt antidiscriminatiebureau RADAR. "Het verspreiden van stereotype beelden is zorgelijk, zeker wanneer het afkomstig is van de overheid."
'Toevalligheid'
Volgens de politie zijn de gebruikte afbeeldingen "willekeurig" gegenereerd en niet gebaseerd op onderzoeksinformatie. De afgebeelde daders hebben dus niets te maken met echte verdachten. "Dat houdt in dat ze volgens mij op toevalligheid zijn gegenereerd. Dus dat is iets wat AI dan zelf doet, lijkt me", zegt de politiewoordvoerder.
Juist dat maakt de uitkomsten opvallend: als de beelden niet zijn gebaseerd op echte verdachten, waarom komen er dan toch vergelijkbare gezichten naar voren? En is dit wenselijk?
'Zo ziet een crimineel eruit'
Hanneke Felten, deskundige op het gebied van discriminatiebestrijding bij kennisinstituut Movisie, geeft aan dat dit soort beelden invloed hebben op hoe mensen naar verdachten kijken. "Stereotypen en vooroordelen zijn voorspellers van discriminatie. Hoe sterker die stereotypen en vooroordelen zijn, hoe groter de kans dat mensen gaan discrimineren."
Juist daarin schuilt volgens haar het risico van dit soort AI-beelden. "Als je een crimineel of verdacht persoon steeds ziet als een man, of iemand die bijvoorbeeld Marokkaans is of een Noord-Afrikaanse afkomst heeft, dan ga je automatisch die associatie maken: zo ziet een crimineel eruit."
Maatschappelijke taak
De bevestiging waar Felten op wijst, is terug te zien in de reacties onder de inmiddels verwijderde post van Tilburg Centrum. Zo schrijven mensen: "Kijk eens hoe de dieven eruitzien" en "Het is weer Jan Kees en Piet, je gelooft het niet."
Felten vindt het gebruik van zulke beelden lastig te rijmen met de maatschappelijke taak van de politie. "Discriminatie staat in het Wetboek van Strafrecht en is net zo verboden als stelen. Als politie moet je niet bijdragen aan fenomenen die strafbaar zijn. Het is juist de taak om die te bestrijden."
