De overlevingskans van deze vogel is minimaal, Frans legt uit waarom in Brabant

Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een bijzonder insect in een tuin, een geduchte rover met een steekzuigsnuit en een huismus die er vreemd uitziet. Deel een van deze Stuifmail is zaterdag al gepubliceerd. 

Mooi vogeltje in de tuin, heeft het diertje leucisme?
Bianca van Vugt zag een mooi vogeltje in de tuin. Het verbaasde haar dat ze vrij dichtbij kon komen om een foto te maken. Wat op haar foto staat, is een huismus met leucisme. Onderzoek heeft uitgewezen dat deze genetische afwijking bij huismussen uiterst weinig voorkomt, slechts bij een op de 30.000 huismussen. Dit komt neer op ongeveer 0,0033 procent van de populatie. Bij leucisme zijn de ogen, snavels en poten van de vogels normaal van kleur, dat is anders bij albinisme. Deze pigmentafwijking kan trouwens bij alle dieren voorkomen. Bij vogels zie je het dus vooral op of bij de veren.

Normaal wordt de kleuring van de veren veroorzaakt door de stof melanine, een natuurlijk pigment in het lichaam. Bij vogels met leucisme wordt de stof melanine wel aangemaakt, maar komt die niet tot uiting in de veren. Oorzaak daarvan is een gemis aan bepaalde eiwitten. Daardoor blijven sommige veren - zoals bij de huismus op de foto van Bianca – kleurloos en zien ze er dus wit uit. Dit eiwittekort ontstaat vaak door een te eenzijdig voedingspatroon of een tekort aan voedsel, waardoor de vogel een slechte conditie krijgt. Door die slechte conditie en de opvallende witte veren, is de overlevingskans - zoals Bianca ook al dacht - minimaal helaas.

Bijzonder insect in een tuin gezien, welk insect is het?
Gerry van Iperen zag een bijzonder insect in haar tuin. Ze had dit diertje nog nooit eerder gezien. In haar tuin is een libellensoort binnengekomen, die tot de juffers behoort. De naam van deze prachtige juffer is azuurwaterjuffer. Deze juffer komt vrij veel voor in Brabant en wordt maximaal 35 millimeter groot. Azuurwaterjuffers zijn slanke waterjuffers. De mannetjes zijn hoofdzakelijk blauw gekleurd, de vrouwtjes hebben lichte delen groen tot blauw. Zodra de vrouwtjes zich ook maar bij het water wagen, worden ze direct gegrepen door de mannetjes. Meestal zijn dit heel felle gevechten in de lucht. Als het 't mannetje lukt, grijpt hij met zijn speciale grijpers - aan het uiteinde van zijn achterlijf - het vrouwtje direct achter de kop. We noemen dit een tandem. Is het vrouwtje content, dan gaat haar lichaam naar voren en pakt ze zo het sperma van het mannetje op. We noemen dit een paringswiel, zie de foto hieronder.

Na de paring zetten de vrouwtjes de eitjes af, in het water bij waterplanten. Het tandemhouding is hierbij belangrijk, want zo verhindert het mannetje dat het vrouwtje door concurrenten bevrucht wordt. Uit de eitjes komen larven tevoorschijn, die overwinteren in het water. Daarna kruipen ze via een stengel omhoog en sluipen ze uit de larvehuid. Dit gebeurt meestal tussen mei en augustus. De volwassen azuurwaterjuffers leven daarna ongeveer vier weken en intussen begint het proces opnieuw.

Welk insect is dit?
Patrizia van Houwelingen stuurde mij een foto van een insect waarvan ze de naam graag wil weten. Wat ze gefotografeerd heeft, is een geringde roofwants. In ons land kennen we diverse soorten roofwantsen. Er zijn grote roofwantsen, zoals de maskerwants (zie de foto hieronder) met een maximale grootte van 19 millimeter, en er zijn roofwantsen die een stuk kleiner zijn met een afmeting van zo’n 3,5 millimeter. 

Wat ze allemaal gemeen hebben, is dat ze een smalle, kleine kop hebben met grote ogen. Daarnaast zijn het heel felle jagers die andere insecten aanvallen. Maar wat ze ook doen - en dat is dan toch enigszins positief - is flink tekeer gaan bij plagen van de trip, de spint en de witte vlieg. Prima voor diverse telers van vooral fruit, want dit is een mooie manier van biologische bestrijding. Het wapen van de roofwants is de steekzuigsnuit waarmee de prooi doorboord wordt en daarna  leeggezogen. De geringde roofwants is vooral te vinden op de bodem en lage vegetatie in heideterreinen, op kaalslagen en in graslanden. Dit alles vooral op de hogere zandgronden. Deze roofwants heeft de honingbij als belangrijkste prooidier. Daarnaast zijn ze ook niet vies van het eten van andere insecten zoals rupsen van vlinders, larven van bladwespen, keverlarven, andere wantsen, bladwespen en kniptorren.

Twee insecten gevonden, wat zijn dit?
Margreet van den Hurk vond twee insecten in haar tuin. Ze is benieuwd of de foto hierboven een bijensoort is? Dit klopt helemaal. Op die foto staat een mooie zesvlekkige groefbij. Deze bijensoort hoort thuis bij de grote familie van de solitaire bijen. Dit is een relatief grote groefbij, elf millimeter om precies te zijn. Zeker ten opzichte van de glanzende groefbij, die slechts drie millimeter groot wordt. Dat is best een verschil. Deze zesvlekkige groefbij komt redelijk verspreid in ons land voor, maar niet in het noorden. De vrouwtjes maken hun nesten op droge, warme plekken in zanderige of lemige bodem. 

Het tweede dier dat Margreet fotografeerde, deed haar denken aan een zilvervisje. Maar dat is het niet, dit is een stippelmot. Over stippelmotten of spinselmotten, en vooral over de rupsen van deze stippelmotten, is veel te lezen in Stuifmail van 10 mei 2025, zie deze link. 

Rubriek mooie foto’s
In de rubriek mooie foto's dit keer een foto die gemaakt is door Bas van Sambeek. Op de foto staat een grijze wespenboktor. Dat is een zeer zeldzame, maar wel een inheemse boktor in ons land. Dit insect is vooral bekend als opruimer van dood hout. Bas fotografeerde dit dier in natuurgebied Kampina.

Natuurtip
Zondag 5 juli kun je van tien uur 's ochtends tot twaalf uur 's middags deelnamen aan een excursie 'Natuur onder de loep' in Uden.

Wil je je eens echt verwonderen, ga dan mee op ontdekkingsreis naar de verborgen wereld waar we meestal aan voorbij lopen! Na wat uitleg over het gebruik van de loep ga je als deelnemer zelf aan de slag. Soms aan de hand van kleine zoekopdrachten, waarbij we de vondsten samen bespreken zodat iedereen er wat van opsteekt.

Hoewel de verharde paden worden gevolgd, kan iedereen die dit wil naar hartenlust struinen door de ruige delen van het park. De deelnemers gaan op zoek naar bloemen met prachtige kleuren en vormen en zoomen vooral in op hun vernuftige bouw en de samenwerking met insecten. Verder bekijken we mossen, korstmossen, gallen, kleine beestjes en details van allerlei boomsoorten. Wist je trouwens dat je met loep en smartphone prachtige macrofoto’s kunt maken? De natuurgidsen zorgen voor de loepen, vergrootglazen en insectenpotjes. Mocht je die zelf hebben, breng ze dan mee.

Ontdek dat in detail observeren niet alleen interessant is, maar ook nog eens heel rustgevend kan zijn!

Meer informatie:
•    Aanmelden is niet nodig, deelname is gratis.
•    Vertrekpunt is het parkeerterrein van speelleercentrum De Wijde Wereld aan de Helmteken 24 in Uden. 
•    De route gaat over verharde paden en dus is deze excursie ook toegankelijk voor mensen in rolstoelen en mensen die slecht ter been zijn. 
•    De excursie is geschikt voor volwassenen en kinderen vanaf 8 jaar, onder begeleiding van een volwassene. 
•    Trek stevige wandelschoenen aan.
•    De route is anderhalve kilometer lang, men staat regelmatig stil.
•    Nog meer informatie, zie deze link. 
•    Draag kleren die passen bij het weer.
•    Controleer jezelf achteraf altijd op teken.