Excuus van kabinet voor gedwongen adoptie: 'Zorgt voor erkenning' in Breda

Excuses krijgen voor iets ingrijpends dat mede door toedoen van de overheid is gebeurd, kan slachtoffers daadwerkelijk helpen. Dat zegt Juliette Schaafsma, hoogleraar aan Tilburg University. Zij deed wereldwijd onderzoek naar politieke excuses. Donderdag biedt het kabinet excuses aan, omdat meisjes en vrouwen in de vorige eeuw onder grote druk hun kind moesten afstaan omdat ze niet getrouwd waren. Dat gebeurde ook in Moederheil in Breda en Huize De Bocht in Goirle.

“Het is heel belangrijk om excuses te maken,” zegt Schaafsma. “Je kunt niet ongedaan maken wat er is gebeurd. Het kan nooit goedmaken dat je kind van je is afgenomen. Maar decennialang is het leed ontkend en mocht er niet over gesproken worden. Een openbaar excuus doorbreekt die stilte en zorgt voor erkenning.”

Het onderzoek van de Tilburgse hoogleraar richtte zich op excuses die wereldwijd zijn gegeven na mensenrechtenschendingen, zoals massamoorden. Toch zijn volgens haar duidelijke parallellen te trekken met de excuses die donderdagmiddag worden uitgesproken. Wat moet staatssecretaris Claudia van Bruggen (Rechtsbescherming) doen om haar woorden echt bij de slachtoffers te laten landen?

Schaafsma: “Ze moet benoemen wat er mis is gegaan. Ze moet afstand nemen van de manier waarop we met deze vrouwen en kinderen zijn omgegaan. Destijds zat daar een bepaalde visie of ideologie achter, waarvan we nu zeggen: daar staan we niet meer achter. Dat is ook de functie van excuses. Je erkent niet alleen het leed van de slachtoffers, maar je laat zien hoe je vindt dat we met elkaar zouden moeten omgaan.”

Volgens haar wordt er vaak een brug geslagen tussen verleden en heden. “Door mensen persoonlijk aan te spreken, moeten ze het gevoel krijgen dat ze gezien worden. Je zegt dat je ook nu nog begrijpt welke pijn het heeft veroorzaakt. Als er maar een eerlijk verhaal wordt verteld, waarin wordt uitgelegd waarom het destijds zo ingewikkeld was.”

De afgelopen tijd was er veel kritiek vanuit belangenverenigingen van afstandsmoeders en -kinderen op de manier waarop de aankondiging van de excuses is verlopen. Het ministerie verstuurde maar een klein aantal uitnodigingen, terwijl wordt geschat dat er zo’n dertigduizend slachtoffers zijn.

De belangenclubs hadden liever een landelijke campagne gezien om bekend te maken dat er excuses zouden komen. Veel moeders, kinderen, maar ook vaders, wisten en weten zelfs vandaag nog niet dat de excuses worden aangeboden. Daardoor voelen ze zich opnieuw niet gezien en gehoord door de overheid. Dat leidt tot boosheid en verdriet.

Er is ook teleurstelling over het feit dat niet premier Rob Jetten de excuses uitspreekt, maar staatssecretaris Claudia Van Bruggen. Jetten bood onlangs nog wel excuses aan voor de manier waarop Nederland met Molukkers is omgegaan.

Schaafsma: “Het zegt wel iets dat de minister-president het niet doet. Maar ik ken deze zaak niet goed genoeg om daar harde conclusies uit te trekken. Misschien speelt mee dat de overheid niet de enige verantwoordelijke partij is geweest voor wat er met deze vrouwen en kinderen is gebeurd.”

Uit het internationale onderzoek van Schaafsma blijkt dat excuses van overheden vaak toch tot teleurstelling leiden. “Voor slachtoffers zijn excuses meestal een eerste stap, maar voor overheden vaak een laatste. Toch waren de slachtoffers die wij spraken blij dat er excuses werden aangeboden. Het gevoel gezien en gehoord te worden, en dat hun verhaal onderdeel is van onze gezamenlijke geschiedenis, is voor mensen het allerbelangrijkste.”