Eeuwenoud riool onthult geheimen van de stad: 'Excursies snel volgeboekt' in Bergen op zoom

Onder het historische centrum van Bergen op Zoom schuilt een verborgen wereld waar maar weinig mensen van weten. Over een lengte van achthonderd meter loopt het ondergrondse stadsriool De Grebbe. Dit rijksmonument uit de dertiende eeuw onderging een grondige renovatie. Vieze luchtjes en kapotte rioolaansluitingen behoren tot het verleden, maar de mythische verhalen zijn gebleven.

"Eigenlijk vertelt het riool de roemrijke geschiedenis van de stad", vertelt stadsgids Marianne Siewe nadat ze de roestvrijstalen trap bij de Gevangenenpoort is afgedaald. Vanaf hier loopt het stadsriool via de Moeregrebstraat en het Markiezenhof naar de Gedempte Haven.

Beneden wacht een verrassing. In plaats van een benauwde, donkere tunnel strekt zich een indrukwekkende doorgang uit van zo'n vier meter breed en ruim twee meter hoog. Hoewel het rioolwater nog altijd dezelfde route volgt, merkt de bezoeker daar niets van. De oude rioolbuis is met een robuuste betonnen sloof volledig afgesloten van de historische ruimte. Ook alle huisaansluitingen zijn vernieuwd.

Daarmee zijn de problemen volgens projectleider Gerard van Dijk van de gemeente opgelost. "Bij een inspectie van de Grebbe kwamen zoveel gebreken aan het licht dat ingrijpen noodzakelijk was. Onder meer door lekkages in de oude pvc-buis stroomde regelmatig vuil rioolwater de Grebbe in. We moesten daarom de rondleidingen stilleggen. Af en toe hoor je nog het gekletter van een toilet dat wordt doorgespoeld, maar verder zie of ruik je er niets meer van."

De Grebbe is het grootste monument van Bergen op Zoom. De naam 'Grebbe' komt waarschijnlijk van een oud woord voor een gegraven waterloop. Oorspronkelijk werd de Grebbe gegraven als afwateringskanaal om het drassige gebied bewoonbaar te maken.

De waterloop werd later gebruikt voor het vervoer van turf uit de regio naar Vlaanderen. Halverwege de zestiende eeuw werd de Grebbe overkluisd en verdween hij definitief onder de historische straten van Bergen op Zoom.

Rondleidingen zijn veilig
De stadsgids vervolgt haar ondergrondse tour. Al snel blijkt dat het maar goed is dat de meeste toehoorders laarzen hebben aangetrokken. Op veel plaatsen staat een laagje water op de bodem, dat op sommige stukken zo'n tien centimeter diep is. "Dat is regenwater en zeker geen rioolwater", stelt Marianne haar gasten gerust.

Ook volgens projectleider Gerard van Dijk hoeven bezoekers zich geen zorgen te maken over hun veiligheid. Oude ventilatoren zijn vervangen en dankzij een nieuw communicatiesysteem kunnen stadsgidsen bij een calamiteit direct alarm slaan.

Marianne vertelt verder hoe aan het metselwerk is af te lezen hoe welgesteld de bewoners boven de Grebbe ooit waren. Ze vertelt ook over de invloed van de Heren van Bergen op Zoom op de ontwikkeling van de Grebbe, en over de rol die de Grebbe tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde als schuilplaats voor verzetsstrijders.

"Het was in die tijd nog een open riool, dus dat moet voor deze mensen verschrikkelijk zijn geweest. Het was ook de reden waarom de Duitsers hier niet naar binnen durfden te gaan."

De toehoorders luisteren tot het einde van de rondleiding aandachtig naar de verhalen en anekdotes van Marianne. De stadsgids is daarom blij dat ze weer mensen kan ontvangen: "We hebben lang in de wachtstand gestaan. De excursies raken nu alweer snel volgeboekt en zijn daarmee bij voorbaat al een succes."

Op 7 juli wordt de vernieuwde Grebbe officieel geopend voor het publiek. Daarna kan iedereen onder begeleiding van een gids zelf afdalen in deze eeuwenoude ondergrondse wereld.