Verkeerslicht voelt gevaarlijk, maar is veilig: hoe kan dat?
Honderden Brabanders zeggen dat ze zich moeten haasten bij verkeerslichten. Gemeenten zeggen juist dat die verkeerslichten veilig zijn afgesteld. Hoe kan een situatie volgens de regels veilig zijn, maar toch onveilig voelen? "Die twee lopen lang niet altijd gelijk op", zegt verkeersexpert Paul van de Coevering.
In mei opende Omroep Brabant een meldpunt voor verkeerslichten waar voetgangers voor hun gevoel een sprintje moeten trekken om de overkant te halen. De oproep leverde 265 meldingen op uit heel Brabant.
Toen de meldingen werden voorgelegd aan de meest genoemde gemeenten, kwam steeds hetzelfde antwoord terug: de verkeerslichten zijn volgens de richtlijnen veilig afgesteld. Toch voelen veel voetgangers dat anders.
Volgens verkeersexpert Paul van de Coevering is dat minder vreemd dan het lijkt. "Er zijn eigenlijk twee manieren om naar verkeersveiligheid te kijken. Aan de ene kant is er de objectieve verkeersveiligheid: de feitelijke veiligheid op de weg. Die kijkt naar waar ongelukken gebeuren en hoe ze ontstaan. Aan de andere kant is er de subjectieve verkeersveiligheid. Dat gaat over hoe veilig mensen een situatie ervaren."
Veilig, maar toch onveilig
Die twee lopen volgens hem lang niet altijd gelijk op. "Sterker nog: sommige situaties die heel veilig zijn, voelen juist onveilig." Als voorbeeld noemt Van de Coevering zogenoemde shared spaces. Dat zijn verkeerssituaties waar voetgangers, fietsers en soms ook auto's dezelfde ruimte gebruiken, zonder dat alles met verkeerslichten, borden of duidelijke rijstroken is geregeld.
Doordat iedereen voortdurend op elkaar moet letten, voelt zo'n plek soms chaotisch en onveilig. Toch gebeuren daar relatief weinig ongelukken. "Juist omdat mensen alert blijven."
Gevoel bepaalt gedrag
Dat veiligheidsgevoel kan volgens Van de Coevering ook een negatieve invloed hebben op hoe mensen zich gedragen in het verkeer. "Als mensen zich onveilig voelen, kunnen ze impulsief beslissingen nemen die ze normaal niet zouden nemen. Dan kunnen ze juist meer risico nemen of verkeerde beslissingen maken."
Voetgangers maken voortdurend hun eigen risico-inschatting. "Groen licht zien we vaak als een service", zegt Van de Coevering. "Bij rood denken veel mensen: als ik zelf zie dat er niets aankomt, kan ik het risico wel nemen." Meestal gaat dat goed, maar het kan ook gruwelijk misgaan.
Volgens de verkeersexpert laat dat zien dat verkeersveiligheid niet alleen afhangt van regels en infrastructuur, maar ook van hoe mensen een situatie ervaren. Dat veiligheidsgevoel bepaalt mede hoe mensen zich gedragen en welke keuzes ze maken. En kan daarmee uiteindelijk ook invloed hebben op de objectieve veiligheid.
Gemeenten zoeken naar oplossingen
Sommige gemeenten proberen die beleving inmiddels actief mee te nemen bij de inrichting van verkeerslichten.
Zo plaatst Den Bosch bij nieuwe verkeerslichten de voetgangerslichten vóór de oversteek, zodat mensen tijdens het lopen niet meer zien dat het licht gaat knipperen of op rood springt. Van de Coevering denkt dat dat kan helpen. "Je ziet het verkeerslicht dan in ieder geval niet meer. Dat kan die druk wegnemen." Wel vraagt hij zich af hoeveel effect de maatregel heeft als voetgangers de geluidssignalen nog wel horen. "Dan word je misschien nog wel zenuwachtiger."
Breda kiest voor een andere aanpak. Daar krijgen ouderen, grotere groepen en langzamere voetgangers op sommige plekken automatisch langer groen dankzij voetgangersradars. Daar ziet Van de Coevering duidelijke voordelen in. "Als je mensen die wat langzamer lopen ook daadwerkelijk de gelegenheid geeft om rustig over te steken, dan verminder je de stress. Juist bij kwetsbare weggebruikers kan dat helpen."
Niet alles is op te lossen met techniek
Volgens Van de Coevering draait de oplossing niet alleen om het aanpassen van verkeerslichten, ook bewustwording kan helpen. "Veel mensen denken dat auto's vrijwel direct gaan rijden zodra het voetgangerslicht op rood springt. Maar er zit altijd nog een veiligheidstijd tussen."
Het draait uiteindelijk allemaal om het vinden van de juiste balans. "Je wilt een situatie die niet alleen veilig is, maar ook veilig voelt."
