'Zebra' krijgt opnieuw zware celstraf voor cokesmokkel in undercoverzaak
Joop M. uit Zevenbergschen Hoek krijgt ook in hoger beroep een forse celstraf voor cokesmokkel: 8,5 jaar. M. (51) loodste via zijn mobieltje drugstransporten het land binnen. 'Hij was een onmisbare schakel', stelt het gerechtshof in Den Bosch. De zaak werd overschaduwd door een fatale undercoveroperatie door zijn buurman en daarom ging er iets van de straf af.
Gewoon vanuit zijn huis in Zevenbergschen Hoek regelde Joop M. (51) zijn handel. Zijn schuilnaam als tussenpersoon was 'Zebra'. Met zijn cryptotelefoons stuurde hij berichtjes over partijen cocaïne. Die ladingen werden verstopt tussen bananen, op schepen vanuit Zuid-Amerika naar de haven van Vlissingen.
Zeeuwse havenmedewerkers, uithalers, heftruckchauffeurs en een tussenpersoon uit Wouw, zorgden er voor dat alles soepeltjes doorging naar klanten, in onder meer Duitsland.
Affaire
Wat hij niet wist was dat de politie op hem loerde en stiekem een huis naast hem kocht. Daar ging undercoveragent 'Peter' wonen. Nadat Joop was gearresteerd kreeg de agent een affaire met de vrouw van de verdachte. De geheim agent zag het door spanning en hoge druk niet meer zitten en pleegde in 2021 zelfmoord.
Toen het drama uitkwam ontstond ophef. Intern, bij de politie. Die ging het 'werken onder dekmantel' zoals dat heet, reorganiseren. Maar ook bij de gearresteerde Joop M. Hij was geschokt en vond dat de politie te ver was binnengedrongen in zijn gezinsleven.
'Normschending'
Zowel het openbaar ministerie als de rechtbank in Breda vonden die kritiek terecht. De straf viel daardoor iets lager uit: negen jaar. Ook het gerechtshof volgde die gedachtengang.
Het hof vindt dat de undercover niet te lang is ingezet en dat de inzet was toegestaan, omdat eerst de gewone opsporingsmethoden niet werkten. Maar met de affaire werden er wel grenzen overschreden. Er vond een 'normschending' plaats zoals het hof dat omschrijft. Daar had de politie op moeten reageren. Dat gebeurde niet en was nadelig voor de verdachte.
Korting
Het hof wilde eerst tien jaar cel opleggen maar door de ernstige inbreuk op de privacy van Joop gingen daar zes maanden vanaf. Ook vanwege het tijdsverloop kreeg hij een jaar 'strafkorting'. En zo rolt er nu een celstraf uit van 8,5 jaar.
De undercoveraffaire overschaduwde alles. Intussen werd Joop M. gewoon veroordeeld voor de smokkel van:
-812 kilo tussen bananen naar industrieterrein Moerdijk (oktober 2018).
-100 kilo coke in Vlissingen (december 2018).
-500 kilo coke tussen bananen vanuit Vlissingen (december 2019) Die lading ging door naar een fruitbedrijf in Neu Ulm, Duitsland.
Witwassen
Verder is witwassen opnieuw bewezen. Een half miljoen euro op zijn rekening, 182.000 euro in zijn vakantiehuisje en een boot van dik 37 duizend euro. Dat ziet het hof als misdaadwinst.
Joop M. zit sinds zijn eerste veroordeling in de cel. Volgens zijn advocaat kampte hij de voorbije jaren met psychische en lichamelijke problemen.
M. stuurde een groep van een negental drugssmokkelaars aan. Zij kregen eerder straffen tussen de 8 jaar en 10 maanden. Een deel ging in hoger beroep en dat dient nog.
Gevaarlijke baan
Hoe eenzaam en gevaarlijk undercoverwerk kan zijn, dat werd duidelijk in Zevenbergschen Hoek. Er is al veel onderzoek naar gedaan, zoals door de commissie Brouwer. Conclusie: het toezicht was onvoldoende. De buurman-undercover drong te diep binnen in het gezinsleven. De undercover en de tienjarige zoon van Joop M. werden ongepland goede vrienden en toen kwam ook nog de ongeplande affaire tussen agent en partner van Joop M.
Na een tijdje vervaagden voor de undercover zijn geheime rol en zijn echte leven. Zijn mentale toestand ging achteruit en zijn collega's reageerden onvoldoende daarop.
De inzet van undercovers is onlangs nog onderzocht door Sophie Naber, strafrechtdocent aan de Open Universiteit Heerlen. Ze promoveerde er op.
Ze wees op de enorme risico's. Aantasting van privacy, alcohol- of drugsgebruik, te intiem worden en ontmaskering. Riskant is ook dat je als agent een bekentenis kan uitlokken en dat mag niet.
Naber stelt dat er bij reorganisatie van dit zware opsporingsmiddel al veel stappen in de goede richting zijn gezet maar dat het altijd beter kan. Een extra paar ogen van bijvoorbeeld een rechter die meekijken met de undercover en het maken van geluidsopnames als bewijs.