Dit is waarom carnaval dit jaar zo vroeg valt, 'Het kan nóg eerder'
Traditiegetrouw trappen we carnaval ook dit jaar af op vrijdag met 3 Uurkes Vurraf. Officieel begint het feest der feesten op zondag 7 februari. Dat is érg vroeg in het jaar. Nog amper bijgekomen van de kerstdagen en de jaarwisseling, storten we ons in het feestgedruis. Dat carnaval zo vroeg valt, heeft alles met het geloof te maken, maar het kan nóg vroeger.
Carnaval is een katholiek feest dat is gekoppeld aan Pasen. Vóór het paasfeest wordt er vanaf Aswoensdag, de woensdag na carnaval, veertig dagen gevast. Volgens de christelijke kalender duurt carnaval drie dagen en begint het feest officieel dus op de zondag voor Aswoensdag.
Waarom al hossen vanaf donderdag of vrijdag Vurraf?
De kerndagen zijn dus zondag tot en met dinsdag middernacht. Zodra de klok twaalf uur slaat en Aswoensdag aanbreekt is het feest voorbij en breekt de vastentijd aan.
Hoewel het feest op zondag begint, hossen de meeste mensen al vanaf zaterdag, vrijdag of zelfs donderdag. Ons eigen 3 Uurkes Vurraf begint immers ook al op vrijdagmiddag en de uren ervoor Gloeie we Vur. Carnaval is al zo lang een groot deel van onze volkscultuur dat veel mensen eenvoudigweg langer van het feest willen genieten. 3 Uurkes Vurraf is dit jaar op 5 februari.
40 of 46 dagen?
Als carnaval voorbij is spreken we van veertig dagen vasten, maar eigenlijk zitten er in totaal 46 dagen tussen Aswoensdag en Pasen. Dit komt omdat de zes zondagen in deze periode niet als vastendagen tellen. De zondag wordt namelijk als wekelijkse viering van de opstanding van Jezus gezien.
Pasen wordt ieder jaar gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan na het begin van de lente. Daarom valt Pasen elk jaar op een andere datum, ergens tussen 22 maart en 25 april. Trek daar dus veertig dagen vasten van af en je krijgt dus een heel vroege of heel late carnaval.
Pasen en de maanstand
Pasen valt op de eerste zondag na de eerste volle maan in de lente. Dat Pasen afhankelijk is van de maanstand, heeft te maken met het Joodse Pesachfeest. Volgens de Bijbel werd Jezus gekruisigd tijdens of vlak voor dit feest. Pesach werd al eeuwenlang bepaald met behulp van de maan.
De maan volgt een ander ritme dan onze kalender. Een maancyclus duurt ongeveer 29,5 dagen, terwijl een jaar 365 dagen duurt. Daardoor valt een volle maan niet ieder jaar op dezelfde datum en vallen sommige belangrijke feestdagen dus ook telkens op een net ander moment in het jaar.
De eerste christenen wilden de herdenking van Jezus zijn dood en opstanding koppelen aan de periode waarin deze gebeurtenissen zouden hebben plaatsgevonden. Daarom speelt de maanstand nog altijd een rol in wanneer Pasen wordt gevierd. Omdat carnaval aan Pasen is gekoppeld, beweegt dat dus mee.
Winter of lente
Niets is zo veranderlijk als het weer, maar een carnaval in de eerste helft van februari, kan zomaar erg winters zijn. In 2010, 2013 en afgelopen jaar lag op sommige plekken een flink pak sneeuw. In 1929 vroor het op carnavalsmaandag zelfs 17,1 graden in Maastricht en in Brabant ongeveer 10 graden. Dat jaar werd ook op Aswoensdag de Friese Elfstedentocht verreden.
De warmste carnaval ooit was ook in februari, aan het einde van die maand. In 2019 werd het ruim 18 graden in Eindhoven en Gilze-Rijen. Op 26 februari 1990 raasde op carnavalsmaandag een zware carnavalsstorm over het land. Optochten werden massaal afgelast vanwege windkracht 10, maar het was wel 18 graden.
Vroeg en laat
Het kan trouwens nog veel vroeger. In 1818 was carnavalszondag zelfs op 1 februari. Al vierden we toen nog niet carnaval zoals we dat nu doen. Wie zó vroeg wil hossen, moet geduld hebben tot het jaar 2285.
In 1913 viel carnavalszondag op 2 februari. In Oeteldonk werd toen al volop carnaval gevierd waardoor zij de vroegste carnaval uit de moderne geschiedenis hebben beleefd. In 2008 was er ook een extreem vroege carnaval en viel carnavalszondag op 5 februari.
De laatst mogelijke start van carnaval is op een zondag 7 maart. Dat was in 1897 en 1943 en in 2038 is het weer zo ver. Al valt het feest der feesten ook in 2030 erg laat met de officiële aftrap op zondag op 3 maart.
