Sandra wil graag weten welke vogel ze vanuit haar woonkamerraam zag
Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan parende bonte hooiwagens op een romantisch plekje naast een pop van een lieveheersbeestje, een paddenstoel met daarop nog een paddenstoel, een mooie vogel op een muur en veel beestjes op een boomstam. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd.
De Stuifmailvraag nummer 27:
Hieronder staan allemaal bomen uit de familie van de napjesdragers. Welke opsomming is fout?
A. Zomereik, beuk, Amerikaanse eik
B. Beuk, wintereik, tamme kastanje
C. Amerikaanse eik, wintereik, paardenkastanje
D. Hollandse eik, moseik, zomereik
Stuur je antwoord graag naar [email protected]. De winnaar krijgt de eer en een kwartetspel met veel informatie over nationale parken, geschonken door het Van Gogh Nationaal Park. Zondag tussen elf uur ‘s ochtends en twaalf uur ‘s middags hoor je het antwoord.
Zijn dit parende bonte hooiwagens?
Margot Reijnders vond in de Stiltetuin in Noordereinde (Zuid-Holland) volgens haar bonte hooiwagens die aan het paren waren. En ze vraagt aan mij of het klopt. Het zijn inderdaad twee bonte hooiwagens. Op de foto zijn duidelijk een kleiner mannetje en een groter vrouwtje te zien. Vrouwtjes kunnen tot ongeveer 6 millimeter groot worden, terwijl mannetjes meestal kleiner blijven en een lengte van zo’n 3,6 millimeter bereiken. Margot heeft dus helemaal gelijk: ze waren aan het paren.
De paring bij hooiwagens, zoals ook bij de gewone hooiwagen, die spinachtigen zijn, gaat weer anders dan de paring bij de echte spinnen. Die laatste brengen hun sperma over via speciale tastorganen bij hun kop, de zogeheten pedipalpen of tasters. Hooiwagens hebben binnen de spinachtigen een heel bijzondere paring. Hooiwagens planten zich voort via directe sperma-overdracht. Allereerst is er voor de paring een zeer beperkte of vrijwel ontbrekende balts. Daarnaast hebben hooiwagens maar een eendelig lichaam (zie de foto van de gewone hooiwagen) en al helemaal geen gespecialiseerde geslachtsorganen aan de taster zoals echte spinnen. Maar de mannelijke hooiwagens hebben wel een penis en dus is er sprake van een directe paring. Dit is dus anders dan bij mannelijke echte spinnen, en dus hoeven hooiwagens geen ingewikkelde manoeuvres met tastpoten te maken om sperma over te dragen. Na de paring gebruikt het vrouwtje een legboor om de eieren in de grond of onder schors te leggen. Na het uitkomen uit de eitjes moeten de jonge hooiwagens erg uitkijken voor hun oudere soortgenoten, want die gaan weleens over tot kannibalisme.
Van wie is dat spinsel in de kop van een plant?
Yvonne Rommelaars stuurde mij een foto van een plant met boven in de plant, bij de bloemen, spinsel en ze vroeg zich af wie dat gedaan heeft. Als je goed naar de bloemen kijkt, dan zie je dat het bloemen zijn van het jacobskruiskruid. In dat spinsel zie je nog iets: kleine keutels. Volgens mij zijn zowel dat rag als die keutels van de bekendste rupsen van het jacobskruiskruid: de zebrarupsen.
Deze geel-zwart gestreepte rupsen (vandaar de naam zebra) zijn de bekendste bewoners van jacobskruiskruid en eten vaak een hele plant kaal. Die felle geel-zwart gestreepte kleuren van de zebrarupsen zijn een mooie waarschuwing voor vogels en andere rupsen etende dieren. Zo’n kleurencombinatie is een heel duidelijk waarschuwingssignaal (aposematisme), dat betekent: “Pas op, ik ben gevaarlijk of vies!” Dat deze zebrarupsen gevaarlijk zijn, komt doordat ze van het jacobskruiskruid eten, en die plant is erg giftig. Zebrarupsen zijn daar immuun voor en tijdens het eten slaan de rupsen de gifstoffen op in hun eigen lichaam. Eet een jonge en onervaren vogel toch een zebrarups, dan wordt die vogel er flink ziek of misselijk van. Lesje geleerd. Naast het eten van jacobskruiskruid maken ze ook lichte spinsels en draden aan op de plant en laten ze daar ook hun keutels achter. Dat doen ze vooral als ze zich in groepen verplaatsen, maar ook als ze zich gaan verpoppen.
Na de verpopping komen uit die poppen de bekende sint-jacobsvlinders.
Zijn beide paddenstoelen nu één geworden?
Jannie Vogels maakte op de Regte Heide een grappige foto van twee paddenstoelen. Ze vermoedde dat die twee gelijktijdig omhoog waren gekomen en dat de grote de kleine omhoog getild heeft. Ze vraagt zich nu af of beide paddenstoelen één zijn geworden. Dat zijn ze helaas niet. De grote heeft inderdaad de kleine mee naar boven genomen, maar heeft daardoor de kleine meteen losgekoppeld van de zwamvlok, waardoor het groeiproces van de kleine gestopt is. Daarnaast staat de kleine niet rechtop en zullen de sporen van die kleine niet weg kunnen gaan met de wind. Kortom: het is een mooi beeld, maar een ramp voor dat vruchtlichaampje van volgens mij de braakrussula. Welke braakrussula het is, is moeilijk te bepalen, want er zijn verschillende soorten braakrussula’s. Het gemakkelijkst zijn ze op naam te brengen als je weet bij welke boomsoort ze groeien. Ze hebben allemaal twee dingen gemeen: ze zijn redelijk felrood gekleurd en ze hebben een scherpe smaak. De naam hebben deze paddenstoelen te danken aan het feit dat ze een enorm scherpe, pikante smaak hebben. Eet je er per ongeluk van, of proef je er alleen van en slik je het door, dan kan je maag daardoor heftig gaan reageren. Gegarandeerd dat dat leidt tot misselijkheid en braken.
Is dat een hop die ik door het raam gezien heb?
Sandra Geijs keek vanuit een raam van haar woonkamer en ze zag op een muur een mooie vogel zitten en maakte een foto. Ze dacht dat het een hop was en ze heeft gelijk, ook al is de foto niet echt bijzonder scherp. De hop heeft een onmiskenbaar verenpak, dat bestaat uit een roze-oranje lichaam en zwart-witte zebrastrepen op de vleugels. Daarnaast heeft de hop een opvallende kuif met zwarte punten en een lange, dunne, licht gebogen snavel. Dat is allemaal bij elkaar goed te zien op Sandra’s foto.
Nu is de hop een zeldzame verschijning in ons land, maar in de negentiende eeuw was het een gewone broedvogel. Dat heeft geduurd tot 1973, want toen verdween de hop als broedvogel uit Nederland. Oorzaken van die verdwijning waren de intensivering van de landbouw, het gebruik van insecticiden en het verdwijnen van geschikte nestplekken. Gelukkig is het tij aan het keren, want we zien een voorzichtige comeback. Dit vooral dankzij de warmere zomers en toch ook dankzij grote lokale populaties insecten, zoals meikevers. Daardoor worden er steeds vaker succesvolle broedgevallen gemeld, zoals in 2024 minstens vijf broedende paren. Sovon Vogelonderzoek Nederland meldt zelfs dat de geschatte broedpopulatie nu rond de elf tot dertien paren schommelt. Hopelijk wordt de hop weer een gewone broedvogel in ons land, want die mooie vogel hoort hier echt thuis.
Overigens ziet de vogel er mooi uit, maar houd je neus dicht als hij te dicht in je buurt is. De mooie hop staat ook bekend onder bijnamen als drekhaan of gore vogel. Deze namen dankt de hop aan zijn slechte hygiëne en daardoor sterke geur. Die sterke vieze geur komt doordat het vrouwtje en de kuikens een speciale stuitklier hebben, die tijdens de broedtijd een zeer vieze, muskusachtige geur afscheidt. Vooral bij bedreiging kunnen ze deze stinkende vloeistof ook naar indringers spuiten. Daarnaast maken hoppen hun nesten in boomholtes of muurspleten, maar ze ruimen de ontlasting van de jongen en voedselresten niet op. Daarom zijn er bijnamen zoals drekhaan, stronthaan, schijthop, stinkhaan (in Noord-Brabant), slijkhaan en schiethoepe.
Grote hoeveelheid beestjes op boomstam, wat zijn het?
Patricia Snijders zag iets op de stam van een boom zitten en dacht dat het vuurwantsen waren. Het zijn inderdaad wantsen, maar geen vuurwantsen.
Ook Jeanne Luijten vond dezelfde wantsen.
De naam van deze wantsensoort is lindenspitskopwants, ook wel malvawants genoemd. De naam lindenspitskop hebben deze wantsen te danken aan het feit dat de waardplant van deze insecten in onze streken de lindeboom is. In het najaar en de winter verzamelen deze wantsen zich vaak in enorme groepen (soms wel duizenden tegelijk) op de stammen van lindebomen om te overwinteren. Vandaar nu veel meldingen bij Stuifmail. Het deel spitskop hebben deze wantsen te danken aan hun karakteristieke, spits toelopende kop.
De naam malvawants hebben deze diertjes te danken aan het feit dat ze in Zuid-Europa vooral leven op de struikmalva en in West-Europa op lindebomen. Beide soorten planten vallen onder de kaasjeskruidfamilie, met de wetenschappelijke naam Malvaceae. Overigens valt de lindeboom wel onder de familie Malvaceae, maar hoort hij niet bij het geslacht Malva. Vroeger kwamen ze vooral voor op het Arabisch Schiereiland en in tropisch en zuidelijk Afrika. De eerste keer dat ze in ons land gezien werden, was in 2008 in Brabant. Sindsdien worden deze wantsen door de veranderde temperatuur steeds vaker waargenomen. Schadelijk zijn ze niet echt, maar ze kunnen wel je huis binnensluipen om te overwinteren. Tip: dicht naden, kieren en spleten met gaas. Houd ramen en deuren gesloten. En als ze toch binnen zijn gekomen, kun je ze het beste buiten zetten of opzuigen met de stofzuiger.
