Dit is wat je moet weten om de stikstofcrisis te begrijpen - Omroep Brabant
Video

Dit is wat je moet weten om de stikstofcrisis te begrijpen

vrijdag om 15:17 • Aangepast zaterdag om 15:05
nl
Wachten op privacy instellingen...
Minder bouwvergunningen, 100 kilometer per uur rijden en veel, heel veel boerenprotesten. Vrijdag was er een eerste, verkennend gesprek tussen stikstofbemiddelaar Remkes, boerenorganisaties en leden van het kabinet. De stikstofcrisis is al jarenlang een belangrijk, maar ingewikkeld thema. Het is logisch als je de draad een beetje bent kwijtgeraakt. Daarom vatten we in dit artikel samen waar de stikstofcrisis over gaat.
Profielfoto van Joris van Duin
Geschreven door

1. Wat is stikstof?

Je ziet en ruikt het niet, maar stikstof is overal. 78 procent van alle lucht bestaat uit stikstof. Het is een belangrijke voedingsstof voor planten. En in principe niet schadelijk voor mens en milieu.

Als we over stikstof als probleem spreken, dan gaat het over stikstof dat een reactie aangaat met andere stoffen.

Zo heb je:

  • Stikstofoxide. Dat ontstaat al als je de motor van een auto start. Of het gasfornuis aanzet. En op grotere schaal: als fabrieken op volle toeren draaien en vliegtuigen de lucht ingaan.
  • En ammoniak. Koeien en varkens zijn hier de hoofdrolspelers. Of eigenlijk: hun ontlasting. Daaruit komt ammoniak vrij. Deze stof zweeft een tijd door de lucht.

Hier leggen we uit hoe stikstof wordt gemeten en hoe betrouwbaar dat is.

2. Slecht voor de biodiversiteit

Wat opstijgt, komt ook weer naar beneden. Dat is met stikstof niet anders. Het wordt onder meer opgenomen door planten en sommige zijn daar beter in dan andere. Zo gaan soorten als brandnetel en braam er goed op. Hoe meer stikstof, hoe meer zij zeldzamere planten, zoals orchideeën, overwoekeren en dus verdringen. Hierdoor worden bepaalde planten schaars. En daarmee ook dieren die deze planten eten. Dit is slecht voor de biodiversiteit.

Maar ook regendruppels sleuren stikstof naar beneden. De grond kan erdoor verzuren. Dit heeft hetzelfde negatieve effect op de natuur.

Bron: Rijksoverheid.
Bron: Rijksoverheid.

3. Natuurgebieden moeten worden beschermd

We wandelen de natuur in en komen terecht bij zogenoemde Natura 2000-gebieden. In Brabant liggen er 20, zoals de Biesbosch, de Loonse en Drunense Duinen en de Groote Peel.

Natura 2000-gebieden zijn plekken die Nederland ooit zelf bij de Europese Unie aandroeg. Deze hebben een beschermde status, omdat er zoveel verschillende dieren en planten zijn. Met Europa is afgesproken dat Nederland hier goed voor moet zorgen.

Stikstof kan een bedreiging zijn voor de bijzondere planten en dieren in deze gebieden. Volgens onze provincie zijn 17 van de 20 Natura 2000-locaties ‘stikstofgevoelig’.

4. Europees kampioen stikstofuitstoot

Zoals we al eerder zeiden: stikstof an sich is goed voor de natuur. Maar te veel schadelijke stikstof is dat niet. En laat Nederland nou net Europees kampioen stikstof uitstoten zijn. Per hectare stoot Nederland vier keer het Europese gemiddelde aan stikstof uit. Dit komt door de vele veehouderijen, industrie en mensen op dit hele kleine stukje aarde.

Tegelijkertijd is het niet zo dat alles wat in ons land wordt uitgestoten, ook op de Nederlandse bodem landt. Zo komt 32 procent van alle stikstof die bij ons neerdaalt, via lucht en regenbuien uit het buitenland. Dat lijkt veel. Maar tegelijkertijd belandt het drievoudige aan 'Nederlands stikstof' in landen als België en Duitsland.

5. Landbouw de grootste uitstoter

Welke sectoren zijn daar dan verantwoordelijk voor? Hier komt de landbouw om de hoek kijken. Of eigenlijk: de intensieve veeteelt. Nederlandse boeren houden 116,5 miljoen dieren. In Brabant is dat vooral in het oosten van de provincie het geval.

Dat is niks nieuws onder de zon. Al decennia lang stoot de landbouw de meeste stikstof uit, gevolgd door het verkeer en de industrie. Van de 100 grootste stikstofuitstoters in Nederland, komen er 40 uit Brabant. Onder hen veel veehouders, die in de buurt van Natura 2000-gebieden boeren. Ook van alle stikstof die op Nederlandse bodem landt, is met 45 procent het meeste afkomstig uit de agrarische sector.

Toch is het niet zo dat men stil heeft gezeten. Sinds 1990 is de stikstofuitstoot met 60 procent gedaald. Zo namen agrariërs al veel duurzame maatregelen. De laatste 15 jaar is de stikstofuitstoot in deze branche echter min of meer gelijk gebleven. En dat moet anders, oordeelt het nieuwe kabinet. In ons land moet de totale stikstofuitstoot in 2030 zijn gehalveerd. Daarover straks meer.

Herkomst van landing schadelijke stikstof op Nederlandse bodem (bron: CBS).
Herkomst van landing schadelijke stikstof op Nederlandse bodem (bron: CBS).

6. Stikstofbeleid leidt tot stikstofcrisis

Maar eerst: hoe is het zover gekomen? Daarvoor gaan we terug naar de financiële crisis in 2008.

Het kabinet Balkenende IV wilde Nederland uit de financiële crisis halen door bouwprojecten versneld uit te voeren. Maar ook toen moest de overheid verplicht zorgen voor Natura 2000-gebieden.

Het kabinet bedacht daar een constructie voor: bouwvergunningen mochten wel worden verstrekt. Met als belofte dat schade aan de natuur later zou worden hersteld.

Maar de hoogste bestuursrechter in ons land, de Raad van State, zette daar in 2019 een streep doorheen. Het afgeven van bouwvergunningen bij kwetsbare natuurgebieden werd per direct verboden. Volgens de rechter was onduidelijk of de herstelmaatregelen écht hielpen. De rechter zei: zorg beter voor de Natura 2000-gebieden. Dan mag je daarna weer bouwen.

18.000 bouwplannen kwamen in de ijskast terecht. Waaronder de bouw van woonwijken, aanpassingen aan Brabantse snelwegen en treinsporen. Om de stikstofdruk snel te verlagen, werd de maximumsnelheid verlaagd naar 100 kilometer per uur.

7. Veel veehouders zijn het haasje

Terug naar nu. Na jaren vol stikstofdiscussies heeft het nieuwe kabinet de knoop hardhandig doorgehakt. De stikstofuitstoot moet in 2030 zijn gehalveerd. Alle sectoren moeten daarbij meehelpen. Op die manier kunnen kwetsbare natuurgebieden herstellen. En kan Nederland bouwen, letterlijk, als oplossing van de huizencrisis.

De overheid publiceerde in juni een kaart met gebieden waar dit vooral moet gebeuren. Zo moet de stikstofuitstoot rondom de Groote Peel, waar veel varkensboeren zitten, met 70 procent naar beneden. Hoe, dat zei stikstofminister Christianne van der Wal er niet bij. Dat is later aan de provincies.

Terwijl de plannen voor sectoren als de industrie, bouw en transport nog niet bekend zijn - die volgen dit najaar - wees Van der Wal wel in de richting van veehouders. Zij gaan hier veel van merken. Het aantal boerderijdieren krimpt waarschijnlijk fors. Er wordt gesproken over omschakeling naar een minder intensieve landbouw: dus minder dieren per vierkante meter. Meer bio. Maar ook over innovaties en het uitkopen van agrariërs. Veehouders voelen zich hierdoor bedreigd in hun voortbestaan en dit leidt tot grote protesten.

Veel boeren vinden het onterecht dat de sector als de grote stikstof-boeman wordt gezien. Volgens hen heeft politiek Den Haag jarenlang aangestuurd op grootschalige, intensieve veeteelt en hebben zij zich aan de regels gehouden, die de regering heeft gemaakt. Nu het kabinet hard ingrijpt, is de overheid volgens veel boeren onbetrouwbaar.

Wachten op privacy instellingen...

8. Hoe nu verder?

Minister Van der Wal staat ondanks alle protesten pal achter haar plannen: “De balans tussen natuur en economie moet terug”, zegt zij.

De twaalf provinciebesturen moeten kijken hoe de stikstofuitstoot het beste omlaag kan. Ook in Brabant. Hoe, wordt op zijn vroegst in 2023 duidelijk. Dat dit veel geld kost, dat staat wel vast. Het kabinet maakt 25 miljard euro vrij voor innovaties, de omschakeling naar minder intensieve landbouw en uitkoop van boeren.

Tegelijkertijd vinden steeds meer politici dat niet alleen de Staat hiervoor moet opdraaien. Ook banken en bedrijven, zoals veevoerfirma's, zouden moeten meehelpen. Zij verdienen veel geld aan intensieve veeteelt. Wie het aantal dieren de afgelopen jaren wilde uitbreiden, kreeg gemakkelijker een lening van de bank.

Nu wordt aangestuurd op vermindering van het aantal dieren, zitten boeren financieel in de knel. Velen zitten met flinke leningen voor grotere stallen en machines. Maar kunnen die waarschijnlijk niet afbetalen als ze minder dieren moeten houden. De grootste financier van Nederlandse boeren, Rabobank, is echter niet van plan leningen kwijt te schelden.

Het moge duidelijk zijn: we zijn nog lang niet van de stikstofcrisis af.

Verantwoording
Voor het maken van dit artikel, is gebruik gemaakt van data van het RIVM, het CBS, het Compendium voor de Leefomgeving, onderzoeksbureau TNO, Wageningen University & Research en stikstofplannen van het kabinet.

App ons!

Heb je een foutje gezien of een opmerking over dit artikel? Neem dan contact met ons op.

Deel dit artikel
Download de app en draag het gevoel van hier altijd bij je!
Download in de App StoreDownload in de Play Store
Smartphone