Meer dan een miljoen Brabanders die bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 mochten stemmen, deden dit niet. Het opkomstpercentage in Brabant was historische laag met 46,9 procent. Is het wantrouwen in de lokale politiek de oorzaak dat mensen thuis blijven?  

Niet-stemmers zijn in de meerderheid, in onze provincie dan. Na Flevoland was Brabant de provincie met de minste stemmers bij de gemeenteraadsverkiezingen vier jaar geleden. En de verwachting is dat er woensdag niet meer mensen hun stem gaan uitbrengen.

"Vergeleken met de opkomst bij de Tweede Kamer-verkiezingen is het bij de gemeenteraadsverkiezingen flink lager. Sinds de opkomstplicht is afgeschaft, vele decennia geleden, zie je dat het alleen nog maar een dalende lijn is, die soms wat afvlakt, maar uiteindelijk vooral daalt", legt Julien van Ostaaijen uit. Hij is als bestuurskundige verbonden aan de universiteit van Tilburg en Avans Hogeschool.

Weersverwachting kan roet in het eten gooien
Waarom mensen niet gaan stemmen, heeft volgens Van Ostaaijen verschillende redenen. "Dit gaat van de weersverwachting op de verkiezingsdag tot het politiek vertrouwen van mensen. Dat alles speelt een rol. Als je het mensen zelf vraagt, zeggen ze: 'Ik was ziek, was niet in de gemeente, mijn paspoort vergeten', dat soort dingen. Maar het heeft ook met politiek vertrouwen te maken. Mensen die meer vertrouwen hebben, gaan vaker stemmen."

Hakim Aoulad Yahya is een niet-stemmer. Hij heeft geen vertrouwen meer in de lokale politiek. "Ik stemde altijd op één van de grote partijen, maar sinds het vertrouwen van mij in die partijen niet meer aanwezig is, stem ik niet meer. Voor de verkiezingen brengen ze positieve verhalen en zeggen ze dat ze dit en dat gaan doen. Als ze eenmaal de verkiezingen hebben gewonnen of ze zitten in de coalitie komen ze meestal toch met andere ideeën, andere plannen."

De Tilburger heeft een duidelijk voorbeeld over hoe het volgens hem misgaat. "Kijk naar de Cityring in Tilburg. Bomen eraf, bomen erbij, dan een nieuw trottoir, een nieuwe weg. Er is best wel veel belastinggeld ingestopt, maar het is continu in beweging. De mensen denken: doe het dan in één keer goed en klaar."

Vooral kort voor verkiezingen zichtbaar
Bestuurskundige Van Ostaaijen snapt het gevoel van Yahya. Wat volgens hem niet meewerkt is dat partijen in de weken voor de verkiezingen volop campagne voeren, maar in de tussenliggende jaren veel minder zichtbaar zijn in dorpen en steden.

"Politiek vertrouwen is niet te beïnvloeden in die paar weken rondom de verkiezingen. Wat je kunt doen is permanente campagne. Laten zien dat de gemeente er toe doet."

En als je je als partij dan toch vooral focust op de weken voor de verkiezingen, zoek dan vooral de niet-stemmers op, is het advies Van Ostaaijen. "Focus je op de gebieden en de doelgroepen waarvan je weet dat ze de afgelopen jaren weinig zijn gaan stemmen."

Naar mensen luisteren
Yahya is het met Van Ostaijen eens. "Ze moeten meer naar mensen luisteren. Niet alleen net voor de verkiezingen naar de markt komen. Nee, alle vier de jaren. Kom naar de wijken. Doe een rondje. Ga met de mensen praten, dat ze zien dat je betrokken bent, dat helpt." 

Ondanks dat Yahya woensdag thuisblijft, hoopt Van Ostaaijen dat Brabanders toch de moeite nemen om naar de stembus te gaan. "De lokale politiek gaat echt wel ergens over. Het gaat over je directe leefomgeving. Gemeenten krijgen steeds meer taken. Wil je daar iets over zeggen, iets van vinden, en vind je dat er geld moet naar zorgvoorzieningen, veiligheid of moet het juist aan de gemeentelijke belasting worden besteed? Dan is deze verkiezing de uitgelezen kans en mogelijkheid om daar iets van te vinden. Dus ga vooral stemmen, zou ik zeggen."