De klap door een ontplofte mijn in Fort bij Giessen moet enorm zijn geweest, die noodlottige dag in juni 1945. De massief houten toegangsdeuren belanden in de omringende gracht, zo'n dertig meter verderop. Twee aanwezige jongens van 11 en 15 jaar worden letterlijk aan stukken gereten. Van de een wordt alleen zijn hoofd teruggevonden, van de ander slechts een voet, vertelt de zus van een van hen in 2010 tijdens een open dag op het fort.

Al snel blijkt wie de slachtoffers zijn. Het zijn de 15-jarige Johannes, zoon van de fortwachter en zijn vriend, de 11-jarige Peter Groenenberg. Een paar dagen later verschijnt in het plaatselijke krantje De Sirene een gezamenlijke rouwadvertentie van de nabestaanden die spreken van een 'noodlottig ongeval'.

Wat het tweetal precies aan het doen was in het fort, dat in 1879 is gebouwd als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, blijft voor altijd gissen. Waarschijnlijk op schattenjacht, vermoedt huidig beheerder John Kollen. "Maar het hele dorp moet het hebben gehoord, zo luid was de knal."

In de kruitkelder lagen mijnen opgeslagen. Die waren kort daarvoor door Duitse militairen daar naartoe gebracht. "Ze hadden na de bevrijding de opdracht gekregen die op te graven, omdat zij toch precies wisten waar ze lagen begraven", zegt Kollen.  

Zo'n twee maanden later zet een verslaggever van De Sirene op een rijtje hoeveel slachtoffers er al zijn gevallen in de wijde omgeving door nog niet opgeruimde mijnen. De twee omgekomen jongens ontbreken niet in die opsomming. 

"De oorzaak ligt niet altijd in de onvoorzichtigheid van de slachtoffers, al is ook daaraan menig verlies van mensenleven te wijten. Als bijvoorbeeld het geval was met de jongens, die zich toegang hadden weten te verschaffen tot de opgeborgen mijnen in het fort te Giessen. Wat deze knapen er eigenlijk uitgevoerd hebben, zal wel nooit iemand kunnen vertellen. Maar feit is dat ze beiden tot herkenbaar wordens toe zijn verminkt en zo een afschuwelijk einde hebben gevonden",  verzucht de journalist. 

De gevolgen van de explosie zijn tot op de dag van vandaag te zien in het verdedigingswerk. In het plafond van de kruitkamer gaapt nog altijd een groot gat. "En in het hele fort is maar één enkele scheur te vinden. Die zit in de kruitkamer en is ook ontstaan door de ontploffing", weet Kollen.

De twee knullen zijn voor zover bekend de enige dodelijke slachtoffers die op het fort zijn gevallen. In het bijna 150-jarige bestaan van het verdedigingswerk is er namelijk nog nooit een schot gelost op een vijand.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren er een dikke tweehonderd militairen gelegerd, maar door onze neutrale houding hebben ze nooit in actie hoeven te komen. In 1926 verloor het zijn militaire functie en het heeft geen rol gespeeld tijdens de verdediging van ons land tijdens de aanval van Duitsland in mei 1940. In 1972 is het overgedragen aan Brabants Landschap en zo'n tien jaar geleden is het grondig gerenoveerd. 

Fort bij Giessen is een van de honderden forten, vestigingen, bunkers en waterlinies die op 18 en 19 april geopend zijn tijdens het Nationaal Weekend van het Verdedigingserfgoed. Op het Giessense fort zijn alleen op 18 april activiteiten.