In Vervlogen Verleden duiken we in de rijke en soms vergeten geschiedenis van Brabant. Van verdwenen dorpen en oude fabrieken tot markante figuren en veldslagen die de regio vormden: elke aflevering onthult een ander stukje van ons verleden.

Artikelen over Vervlogen Verleden

VERVLOGEN VERLEDEN

Met Ons Moeder, de eerste vrouwelijke burgemeester, ging je niet kuieren

Het hele dorp is uitgelopen op deze zwaarbewolkte dag in januari 1949. Ondanks dat het kwik niet hoger klimt dan vijf graden Celsius, is de stemming opperbest en ronduit uitbundig. Een bonte stoet karren bepakt met potten, pannen, stoelen, tafels en kleding trekt door de straten. Middelpunt in de optocht is de 'schoonkar', versierd met bloemen en slingers, met daarop de stralende Truus Smulders-Beliën. Het is haar huisraad en dat van haar vier kinderen die op deze 5 januari wordt verhuisd naar haar nieuwe huis.

VERVLOGEN VERLEDEN

Twee jongens kwamen om door enorme ontploffing in dit fort

De klap door een ontplofte mijn in Fort bij Giessen moet enorm zijn geweest, die noodlottige dag in juni 1945. De massief houten toegangsdeuren belanden in de omringende gracht, zo'n dertig meter verderop. Twee aanwezige jongens van 11 en 15 jaar worden letterlijk aan stukken gereten. Van de een wordt alleen zijn hoofd teruggevonden, van de ander slechts een voet, vertelt de zus van een van hen in 2010 tijdens een open dag op het fort.

VERVLOGEN VERLEDEN

Deze ultrageheime organisatie was tientallen jaren actief in ons land

Bliep, bliep, blieeep. De metaaldetector van een paar jongens die in de bossen aan het speuren zijn, slaat wild uit. Ze beginnen te graven en al snel stuiten ze op metalen kisten. Als ze die openmaken, ontdekken ze wapens, munitie en springstof. De politie wordt erbij geroepen en die vertrouwt het niet. Dit is geen spul uit de Tweede Wereldoorlog. "Achteraf gezien was dit wel de vondst van mijn leven", zegt Antoon Meijers van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD).

VERVLOGEN VERLEDEN

Ooit was dit prachtige Brabantse stadje de hel op aarde

Oude straten geplaveid met kasseien, statige gebouwen. Grave is een genot om door te wandelen. Wie niet beter weet, gaat ervan uit dat dit eeuwenoude vestingstadje er altijd zo heeft uitgezien. Maar uiterlijk bedriegt. Zo'n 350 jaar geleden stond er geen enkele steen meer op de andere en werd deze plek helemaal in de puinpoeder geschoten door Nederlandse troepen. Voor de 1500 inwoners waren de vier maanden in 1674 die het beleg duurde de hel op aarde.

VERVLOGEN VERLEDEN

Het zoete verleden van dit Brabantse dropje

Winegums, munten, menthol groentjes, gomballen, toversleutels, zoute en zoete exemplaren, de fruitvariant en de onvolprezen, good old topdrop. En natuurlijk mijn persoonlijke favoriet: stophoest. Iedere Nederlander heeft er ongetwijfeld wel eens op lopen zuigen: een dropje van Red Band. Al bijna een eeuw worden ze gemaakt in Roosendaal.

VERVLOGEN VERLEDEN

Lachende gezichten bij razzia's 'NSB'ers en Duitsers' in bijzondere film

Een kar vol Duitse SS'ers in uniform en NSB'ers trekt onder grote belangstelling door de straten van Waalre. Ze dragen geweren met zich mee en steken regelmatig strak hun rechterarm de lucht in om de Hitlergroet te maken. Even later bonzen militairen, onder leiding van NSB-burgemeester Schregardus, woest op deuren en trekken inwoners uit hun huizen. Ze klimmen zelfs door ramen op de eerste verdieping naar binnen en rekenen mensen in. Maar wacht, vreemd genoeg is iedereen aan het lachen.

VERVLOGEN VERLEDEN

Op deze Brabantse plek stond de allereerste moskee van ons land

Heel veel mensen denken dat de oudste moskee van Nederland de in 1955 geopende Mobarak-moskee in Den Haag is. Maar niets is minder waar. Een paar jaar daarvoor bidden moslims al tijdens diensten in de Duiventoren op het terrein van de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda. Het zijn Indonesische militairen. Erg welkom waren ze niet, beaamt oud-hoogleraar militaire geschiedenis Wim Klinkert. "Je haalt de vijand binnen, in zekere zin."

VERVLOGEN VERLEDEN

Hier staat de hoogstwaarschijnlijk de oudste boom van Nederland

Zo'n acht eeuwen staat hij al te pronken op een splitsing van wegen die het tegen Oosterhout aangeplakte buurtschap Vrachelen en het meer dan zevenhonderd jaar oude dorp Den Hout met elkaar verbinden. Daarmee is ‘Den Heilige Eik’ hoogstwaarschijnlijk de oudste, nog levende boom van Nederland. Twee eeuwen geleden sloeg de bliksem in, maar nog elke zomer heeft hij een gezonde, dichtbegroeide groene kruin.

VERVLOGEN VERLEDEN

Duizend mensen 'doodgebliksemd' toen ze deze grens wilden passeren

De grens tussen Brabant en België oversteken is nu een fluitje van een cent. Maar ruim honderd jaar geleden is dat heel anders. Hekken scheiden beide gebieden van elkaar en daar tussenin loopt een 332 kilometer lange stroomdraad waardoor liefst 2000 volt elektriciteit stroomt. Zo'n duizend mensen overleven de grensovergang niet omdat ze de Dodendraad aanraken en worden 'doodgebliksemd'.

VERVLOGEN VERLEDEN

Deze premier voerde oorlogen in Indië, maar wilde afschaffing slavernij

Een vat vol tegenstrijdigheden. Dat is misschien wel de beste manier om de allereerste Brabantse minister-president van Nederland te omschrijven. Jan Jacob Rochussen (1797-1871) uit Etten-Leur voerde als gouverneur-generaal van Nederlands-Indië bloedige oorlogen in het huidige Indonesië om de bevolking te onderwerpen en het uitbuitingssysteem in stand te houden. Maar de kleinzoon van destijds een van de belangrijkste slavenhandelaren stond ook mede aan de basis van de afschaffing van de slavernij.

VERVLOGEN VERLEDEN

Dit technologische snufje zette de bankenwereld op zijn kop

Het is tegenwoordig de gewoonste zaak van de wereld: bankieren op je laptop of mobieltje. Maar tot veertig jaar geleden kon je je saldo checken of geld overschrijven alleen via de post of op een bankkantoor. Totdat de Postbank, voorloper van ING, een revolutie ontketende met Girotel: telefonisch bankieren. En waar stond de computer waar al die mensen op inbelden? In een bankkantoor in Breda.

VERVLOGEN VERLEDEN

Jan Claesen was trompetter, maar waar is zijn grafsteen gebleven?

Een hoopje dorre bladeren op een keurige laag grove, witte grindstenen. Dat is alles wat op deze koude wintermorgen te vinden is op de plek in Andel waar de grafsteen van de vermaarde trompetter Jan Claesen zou moeten liggen. Voormalig CDA-raadslid Ad de Graaf, die het dertien jaar geleden voor elkaar kreeg het gedenkmaal te laten herstellen, is met stomheid geslagen. "Hij is weg!"

VERVLOGEN VERLEDEN

Was mijn opa fout in de oorlog? Je kunt het nu in het archief nagaan

Was mijn opa of een ander lid van mijn familie fout in de Tweede Wereldoorlog? Bij veel mensen knaagt die vraag nog steeds, ondanks dat de oorlog ruim 80 jaar geleden eindigde. Liefst 425.000 mensen zijn destijds onderzocht op heulen met de Duitsers, hun dossiers zijn nu voor familieleden of onderzoekers (deels) digitaal in te zien bij onder meer het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

VERVLOGEN VERLEDEN

Ondanks hoge muren en hekken is menig boef uit deze gevangenis ontsnapt

Het is deze maand exact tien jaar geleden dat de Koepelgevangenis in Breda, gebouwd tussen 1882 en 1886, definitief de poorten sloot. In al die jaren dat de nor dienst deed, wist menig crimineel ondanks hoge muren, hekken en bewakers te vluchten. De meest spectaculaire ontsnapping was ongetwijfeld in 1952, toen zeven oorlogsmisdadigers met hulp van buitenaf ontkwamen.

VERVLOGEN VERLEDEN

Podcaster ontrafelt verleden verzetsman, maar baalt van reactie onderzoeker

Woest is ze, podcastmaker Karin Ramaker. In haar zoektocht naar het verzetsverleden van haar achterneef Kees Jacobs, die tijdens de oorlog stierf in een concentratiekamp, schakelde ze het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies in. Maar nog voordat dat instituut een onderzoek begon, maakte een medewerker volgens haar Kees belachelijk met de sketch van Koot en Bie 'Wo ist der Bahnhof'. "Ik vind het echt stuitend", zegt ze.

VERVLOGEN VERLEDEN

Overstroming richt enorme verwoestingen aan, maar het mag geen ramp heten

Duizenden huizen worden verwoest, forse hoeveelheden koeien en andere huisdieren sterven en vele duizenden mensen zoeken een veilig heenkomen als de dijken rond de Maas in 1926 doorbreken. Het land van Cuijk loopt onder, net als grote gebieden in Gelderland en Utrecht. Maar een ramp mag het van premier Hendrikus Colijn niet heten.

VERVLOGEN VERLEDEN

Dit misdadigerskerkhof is weg, maar de lijken (en geesten) zijn er nog

Slechts twee mensen zijn begraven op dit verdwenen kerkhof dat in de volksmond het misdadigerskerkhof heet. Alleen een bordje herinnert nog aan deze plek waar menigeen witte schimmen heeft zien ronddwalen en akelig gegil heeft gehoord. Het zouden de dolende zielen van Balthazar en Adriaan zijn wier lichamen nog altijd hier liggen.

VERVLOGEN VERLEDEN

Het tragische verhaal van de ontwerper van dit prachtige gebouw

Hij is door zijn vader en ook nog een keer door zijn grootvader ontvoerd en heeft jarenlang in een Jappenkamp vastgezeten. De gebouwen die in zijn hoofd zijn ontstaan, zijn op verschillende plekken in Brabant te vinden. Een van de mooiste voorbeelden van zijn hersenspinsels is ongetwijfeld het oude raadhuis in Valkenswaard uit 1927. Ontworpen door architect Theodorus Josephus Taen Err Toung, beter bekend als Theo Taen.

VERVLOGEN VERLEDEN

Geen warme HEMA-worst voor Maradona in Mierlo

Als je er goed over nadenkt, kan je het je nu bijna niet meer voorstellen. Maar ruim acht jaar geleden, in augustus 2017, was Mierlo het epicentrum van de internationale sportpers. En dat had allemaal te maken met het wekenlange verblijf van de beste voetballer aller tijden: Diego Armando Maradona.

VERVLOGEN VERLEDEN

Vliegtuigongeluk Moerdijk: souvenirjagers nemen menselijke resten mee

Noodweer hangt boven Moerdijk. Een vliegtuigje met zeventien mensen aan boord raakt erin verstrikt, verliest een vleugel, stort neer en ontploft. Alle inzittenden komen om, tot immens verdriet van nabestaanden. Maar hun gifbeker is nog lang niet leeg. Een week na de vliegtuigcrash op 6 oktober 1981 geeft de politie de rampplek vrij en bestormen souvenirjagers als hongerige gieren het weiland. Ze maken niet alleen verwrongen stukjes metaal buit, maar schrapen ook achtergebleven resten van de slachtoffers van de grond.

Een slachtoffer van de vliegramp bij Moerdijk wordt geborgen (archieffoto: ANP)

VERVLOGEN VERLEDEN

Door deze ramp heeft Brabant nooit een kerncentrale gekregen

Een kerncentrale in Brabant. De discussie daarover is de afgelopen jaren regelmatig gevoerd. Maar dit is zeker niet de eerste keer dat hierover wordt gesproken. Sterker nog: halverwege de jaren tachtig waren er serieuze plannen voor twee nucleaire reactoren en zelfs een opslagplek voor kernafval in Moerdijk. Felle protesten braken uit, maar die maakten weinig indruk op de politiek. Alles wordt anders als in de Sovjet-Unie na een enorme ontploffing een radioactieve wolk over Europa waait.

Grote demonstratie tegen kerncentrales in Moerdijk op 5 oktober 1985 (foto: Ben Steffen/collectie West-Brabants Archief).