Verschillende inwoners uit Berlicum en Middelrode voelen zich niet thuis bij hun gemeente Sint-Michielsgestel. Ze startten een burgerinitiatief met als doel dat deze twee dorpen zich afsplitsen van Sint-Michielsgestel en aansluiten bij de gemeente Den Bosch. Maar kunnen dorpen zomaar zeggen dat ze weg willen bij de ene gemeente om zich vervolgens aan te sluiten bij een andere gemeente?

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een speciaal handboek gemaakt over gemeentelijke fusies. Daarin staat beschreven dat een gemeente inderdaad opgesplitst kan worden en dat kernen zich bij verschillende gemeenten kunnen aansluiten. Dat gebeurde vijf jaar geleden in onze provincie bijvoorbeeld met de voormalige gemeente Haaren. Alle vier de dorpen gingen hun eigen weg en sloten zich aan bij een andere gemeente. Haaren ging naar Oisterwijk, Esch zocht aansluiting bij Boxtel, Biezenmortel werd onderdeel van de gemeente Tilburg en Helvoirt ging naar Vught.

Ardy Heijmans uit Haaren zat destijds bij de Belangengroep Toekomst Haaren. Die groep werd opgericht nadat er plannen waren voor een ambtelijke fusie tussen de gemeenten Haaren, Boxtel en Sint-Michielsgestel. Ze waren bang dat deze samenwerking een opmaat was naar het uiteindelijk samengaan van de drie gemeenten. “Haaren heeft niks met Boxtel. Van Biezenmortel naar Boxtel moet je bijna 25 minuten rijden, terwijl daar duizend inwoners wonen. Die hangen er echt aan en worden niet meer betrokken.”

Volgens de groep stond wel vast dat de gemeente Haaren geen bestaansrecht meer had: “De gemeente was te klein. Het ambtenarenapparaat moet van alles iets weten. Er speelt zoveel in de samenleving. Als kleine gemeente ben je beperkt.”

Christ van Iersel woont in Helvoirt en was destijds betrokken bij belangengroep Zelfstandig Haaren. Juist een kleinschalige gemeente was voor hem erg belangrijk. “Ik heb altijd gedacht dat grootschaligheid niet past bij Helvoirt. Ik heb me erbij moeten neerleggen. Toen Helvoirt nog een eigen gemeente was, waren de lijntjes veel korter. Ik vergelijk het met Frankrijk. Veel kleine dorpjes hebben hun eigen burgemeester. Het loopt daar lekker en vriendelijk en men komt bij elkaar over de vloer. Hier is dat afstandelijker”, vindt hij.

Referendum over toekomst gemeente
In oktober 2017 konden inwoners van de gemeente Haaren tijdens een burgerpeiling kiezen uit twee opties. Het opheffen van de gemeente of de gemeente moest blijven bestaan in de huidige vorm. Een meerderheid van de mensen die kwam opdagen, stemde voor die eerste optie.

Het college van burgemeester en wethouders respecteerde de uitkomst van de peiling. Na verschillende gesprekken werd in 2018 de knoop doorgehakt dat de gemeente Haaren zou verdwijnen. Dat gebeurde uiteindelijk op 1 januari 2021.

‘Grootschaligheid is wel iets’
Vijf jaar later is Van Iersel bijgedraaid. Hij merkt weinig verschil nu Helvoirt bij Vught hoort. “Het ambtenarenapparaat is wat professioneler. Ik vind het welzijn en de WMO goed geregeld. Ze doen in Vught veel voor het welzijn van de inwoners.”

Ook ziet hij in andere dorpen de voordelen van grootschaligheid. “Als je ziet hoe Vinkel en Nuland tevreden zijn over Den Bosch, dan is dat grootschalige ook wel iets. In de steden zit veel deskundigheid. Als je dorpen samenvoegt met een stad, bundel je de krachten en ontstaat ook daar een behoorlijke deskundigheid. En de dorpen liften dan mee op de voorzieningen.”

‘Betrek heel de gemeente erbij’
Voor de groep inwoners uit Berlicum en Middelrode die een burgerinitiatief gestart zijn, is ook dat een belangrijk argument om aansluiting te zoeken bij Den Bosch. Bovendien geven ze aan dat de dorpen al op Den Bosch gericht zijn.

Heijmans van de Belangengroep Toekomst Haaren heeft nog wat tips: “Betrek de hele gemeente erbij. Dus álle inwoners. Wij gaven regelmatig in het dorpsblaadje aan waar we mee bezig waren. Ook hebben we bij supermarkten gestaan om te vragen hoe inwoners erin stonden. Als het de rest niet uitmaakt, heb je geen draagvlak. Dus als het niet leeft, heeft het geen zin om verder te gaan.”

Volgens haar is het een proces van de lange adem. “We hebben veel raadsvergaderingen bezocht, ingesproken en meegeluisterd. Zoek ook het gesprek met wethouders. Je kan mensen echt verenigen. Als je volhardend bent, kan er veel.”