Bart heeft last van stemmen in zijn hoofd: ‘Ik ben niet gek of gevaarlijk’ in Den bosch

Bart de Ruijter (54) uit Den Bosch hoort dagelijks stemmen in zijn hoofd, stemmen die hem vroeger zelfs opdrachten gaven. Al 35 jaar leeft hij met psychoses, met hem tienduizend andere Brabanders. Deze week is het de Week van de Mentale Gezondheid, het moment voor Bart om taboes te doorbreken: “Ik ben niet gevaarlijk of gek.”

Er zijn in Brabant zo’n tienduizend mensen met een psychotische kwetsbaarheid, weet Paul Höppener, psychiater bij Reinier van Arkel. “Die ontstaan onder andere door stress, alcohol- en drugsgebruik.”

Vrienden keren zich af
Bart de Ruijter is 19 als hij zijn eerste psychose krijgt. “Ik studeerde in Den Haag en ging voor het eerst uit huis. Ik kreeg te maken met jaarclubs en een ontgroening. Dat was een heel stressvolle periode.” Die eerste psychose duurt een aantal dagen. “Je weet niet wat er gebeurt.”

Bart herstelt een aantal weken bij zijn ouders en gaat dan weer terug studeren. Later trekken vrienden aan de bel. “Ik toonde verward en vreemd gedrag. Ik dacht onder andere dat berichten op radio en televisie voor mij bestemd waren.” Bart ziet overal een boodschap in. Vrienden keren zich van hem af en zo raakt Bart sociaal geïsoleerd. “Je bent al psychisch aan het lijden en je wordt daar ook nog eens op afgerekend door je vriendenkring.”

Stemmen geven opdrachten
Als Bart 35 is, krijgt hij een psychose die een maand lang duurt. Voor het eerst hoort hij dan ook stemmen in zijn hoofd. Stemmen die tot op de dag van vandaag niet weg zijn. Vroeger gaven ze hem zelfs opdrachten. “Je moet sterker zijn dan de stemmen”, vertelt Bart. “Die stemmen heb de totale beschikking over je geheugen, ze communiceren met je geheugen.”

De stemmen die Bart bijna dagelijks hoort, schelden hem onder andere uit. “Je moet niet tegen ze ingaan of terugschelden, dat werkt averechts. Je moet weten dat ze je niks kunnen doen. Het is een kortsluiting in de hersenen, als je dat weet kun je ze links laten liggen. Je moet de postieve stemmen oproepen.”

Toch is Bart weleens ingegaan op de stemmen in zijn hoofd 18 jaar geleden. “Een stem gaf mij de opdracht om een fles champagne te kopen. Ik deed dat. Daarna kreeg ik de opdracht om die als een ritueel over mijn voeten heen te sprenkelen.” Een onschuldige opdracht, maar eentje waar Bart niks tegen kon doen. “Het heeft mij wel tachtig euro gekost.”

Gevaar voor samenleving
Het klinkt allemaal vrij gevaarlijk: boodschappen zien in onschuldige berichten en stemmen die je opdrachten geven. “Maar het is totaal niet gevaarlijk. Alleen de excessen komen in het nieuws.” Zoals Jarco (29) die lijdt aan schizofrenie en last heeft van waanbeelden. Ruim een jaar geleden was hij psychotisch en stak hij zijn stiefvader voor de ogen van zijn moeder dood met acht messteken. 

Psychiater Paul Höppener onderschrijft dat dat een exces is. “In potentie kunnen sommige psychotische mensen gevaarlijk zijn, maar ze vormen eerder een gevaar voor zichzelf omdat ze zich isoleren en niet goed verzorgen.” Bart merkt dat zijn omgeving hem soms nog altijd afrekent op zijn ziektebeeld. “Mensen zien je wel als een gevaar. Ik ben absoluut niet gek, ik heb een normale en goede ontwikkeling doorgemaakt.”

Bart heeft zijn psychose onder controle
Bart weet heel goed waardoor hij psychoses krijgt: "Heel hard werken voor de banen die ik had, alcohol en veel stress." Nu heeft hij de psychoses onder controle, onder andere door werk wat bij hem en zijn aandoening past. De laatste echte psychose van Bart is doordoor ruim 18 jaar geleden. “En de stemmen kan ik nu meestal naast mij neerleggen.”

Een half jaar geleden zat Bart toch weer tegen een psychose aan. “Ik nam weer teveel hooi op mijn vork. Het is elke dag balanceren tussen activiteiten en rust.” Zijn psychiater, Paul Höppener, is trots op Bart. “Met Bart gaat het nu hartstikke goed. Het blijft elke dag een gevecht voor hem, maar hij heeft echt leren leven met zijn psychose. En dat is niet vanzelfsprekend.”

Rust, regelmatig en uitkijken met alcohol en drugs, zijn de belangrijkste factoren om een psychose te voorkomen. Iets wat in de huidige maatschappij lastig is. En dat baart Bart en psycholoog Paul zorgen.

Bart geeft nu lezingen bij onder andere scholen, serviceclubs, politie, justitie en gemeentes over psychoses en hoe je ermee om moet gaan. Daarnaast heeft hij het boek Keerpunt geschreven over zijn psychose en herstel.