'TU/e werkt met Israëlische techbedrijven aan militair onderzoek'
De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) werkt ondanks een Europees verbod nog altijd samen met Israëlische kennisinstellingen en bedrijven die banden hebben met de defensie-industrie. Sterker nog: sinds juli 2025 zijn drie nieuwe samenwerkingen gestart. Dat blijkt uit onderzoek van Vrij Nederland.
Niet alleen de TU/e, maar ook zes andere Nederlandse universiteiten doen nog mee aan gezamenlijke onderzoeksprojecten met Israëlische partners. Terwijl universiteiten eerder aankondigden zulke samenwerkingen te stoppen. Vrij Nederland baseert zich op gesprekken met deskundigen en gegevens van Academic Complicity, een onderzoekscollectief dat Europese samenwerkingen met Israëlische instellingen in kaart brengt.
Halfgeleiders
De TU/e begon sinds juli vorig jaar drie nieuwe onderzoeksprojecten. De universiteit doet onder meer met verschillende Israëlische universiteiten en techbedrijven onderzoek naar de productie van halfgeleiders, de bouwstenen van chips voor apparaten. Dat wordt gecoördineerd door ASML uit Veldhoven.
De universiteit is ook betrokken bij een project met TU Delft, Bar Ilan University en technologiebedrijf Spin Edge LTD. TU Delft trok zich begin 2026 uit dat project terug na berichtgeving over banden tussen een onderzoeker en het Israëlische leger.
Dual use
Ook loopt een project met Mellanox naar technologie voor zelfsturende voertuigen. Dat onderzoeksgebied wordt volgens deskundigen vaak gezien als relevant voor toekomstige militaire doeleinden. Het project werd vanuit het Horizon-programma met bijna 1 miljoen euro gesubsidieerd, vanuit Europa met meer dan 9 miljoen euro.
De onderzoeken vallen onder de categorie 'dual use'. Dat betekent dat de kennis en technologie zowel voor civiele als militaire toepassingen gebruikt kunnen worden. Nederlandse universiteiten werken volgens Vrij Nederland mee aan minstens achttien van zulke projecten. Samen ontvingen die bijna 197 miljoen euro subsidie uit Horizon Europe, het onderzoeksprogramma van de Europese Unie.
'Kritisch tegen licht gehouden'
Dat Europese fonds is bedoeld voor onderzoek dat de concurrentiepositie van Europa versterkt, mensenrechten respecteert en niet voor militaire doeleinden wordt ingezet. Aan die voorwaarden voldoen de projecten volgens het onderzoek dus niet, maar de Europese Commissie controleert niet hoe de onderzoeksresultaten na afloop van een project worden toegepast.
Op vragen van Vrij Nederland zegt de TU/e dat alleen langdurige samenwerkingen met de Israëlische wapenindustrie zijn uitgesloten. "Individuele wetenschappers kunnen nog steeds samenwerken met Israëlische partijen", zegt een woordvoerder. Nieuwe projecten "zijn voor hun start allemaal kritisch tegen het licht gehouden, onder meer op de vraag of er een relatie is met ernstige mensenrechtenschendingen en wat de aard is van de deelnemende partners."
Nieuwe samenwerking
Vorig jaar concludeerden wapenexperts Ko Colijn en Frank Slijper dat 28 Europese onderzoeksprojecten mogelijk als dual use zijn aan te merken. Na die bevindingen en studentenprotesten werden verschillende Horizon-projecten opnieuw beoordeeld. De TU/e bevroor daarop de samenwerking met de Israëlische universiteit Technion uit Haifa. Opvallend genoeg ging de universiteit acht dagen later een nieuw onderzoeksproject aan met dezelfde instelling. Volgens de TU/e was dat project vooraf 'getoetst'.
Een ander project met Bar Ilan University en techbedrijf Spin Edge richt zich op technologie die wordt gebruikt in smartphones, maar ook in halfgeleiders, sensoren en radars. Die technologie zal een belangrijke rol gaan spelen in de moderne oorlogsvoering. Voor dat onderzoek stelde Europa ruim 53 miljoen euro beschikbaar.
Vraagtekens
Jochen van Kerckhoven, expert op het gebied van dual use en exportcontrole bij kennisbureau Alongsight, zet in Vrij Nederland vraagtekens bij het project. "We hebben het hier over een innovatief project, dat de intentie heeft om de technische kennis en kunde te vergroten. Deze projecten zul je niet in de supermarkt kunnen kopen." Volgens hem is de kans groot dat de onderzoeksresultaten uiteindelijk ook militair worden gebruikt.
TU/E werkte eerst samen met IAI, een staatsbedrijf dat ruimtevaartsystemen produceert. Dat bedrijf heeft nauwe banden met het Israëlische leger. De universiteit werkt nu dus alleen nog met Israëlische techbedrijven aan deze dual use-projecten.
