Excuses kunnen niet goed maken wat gebeurde in Moederheil: 'Trauma blijft' in Breda

46 jaar lang leefden ze zonder elkaar. José de Vos‑Redering en haar zoon Erik. Moeder en zoon, uit elkaar gehaald toen Erik een baby was van zes maanden oud. Pas vijftien jaar geleden vonden ze elkaar terug. José is één van de ruim 15.000 binnenlandse afstandsmoeders die hun baby gedwongen moesten achterlaten in zogenoemde doorgangshuizen zoals Moederheil in Breda. Een praktijk die diepe sporen achterliet. Donderdag 2 juli biedt het kabinet daar officieel excuses voor aan.

José zou niet voor haar zoon kunnen zorgen, en daarom werd Erik tegen haar zin door een ander gezin geadopteerd. Dat gebeurde via doorgangshuis Moederheil in Breda in de jaren zestig.

Toch kun je zeggen dat het verhaal van José en Erik een goed einde kent. Na 46 jaar vonden de twee elkaar en sindsdien is de band tussen moeder en zoon ijzersterk.

Zo sterk dat de adoptie van Erik door de rechtbank is herroepen en dat hij de naam van zijn moeder weer heeft teruggekregen. Hij heet nu weer Erik Redering. Maar zowel José als Erik weten dat het trauma, van gedwongen uit elkaar gehaald worden, altijd blijft bestaan. Daar veranderen excuses van de staatssecretaris niets aan.

José: “Ten eerste gebeurt het veel te laat. Al vind ik het wel mooi dat eindelijk erkend wordt dat er vroeger heel veel fouten zijn gemaakt." Erik vult zijn moeder aan: “Excuses maken is het begin van een proces. En ik ben heel benieuwd wat de overheid er verder mee gaat doen. Voor mij persoonlijk vind ik het allerbelangrijkste dat we leren van de fouten die zijn gemaakt. Want die fouten worden nu nog steeds gemaakt met kinderen.  Er zijn bij jeugdzorg vaak zoveel partijen betrokkenen dat je nooit één verantwoordelijke kunt aanwijzen. Organisaties wijzen naar elkaar als er fouten gemaakt zijn. Zo ging dat bij ons ook."

Het ging begin juni eigenlijk al meteen mis. De uitnodiging voor het aanbieden van de excuses werd aan een veel te kleine groep belangstellenden gestuurd.

Maar een klein aantal mensen kreeg een persoonlijke uitnodiging. Alweer werden de afstandsmoeders en kinderen door de overheid niet echt gezien, een open zenuw voor iedereen.

Uiteindelijk hebben de belangbehartigers van de moeders en kinderen ervoor gezorgd dat het merendeel toch van de uitnodiging op de hoogte was. Het ministerie heeft voor 2 juli dan ook een heel grote zaal afgehuurd en een paar honderd mensen hebben zich aangemeld om naar de excuses te luisteren.

José is blij met de woorden die door Staatssecretaris Claudia van Bruggen worden uitgesproken donderdag. Erik had liever gehad dat minister-president Rob Jetten het zou doen.

Het maakt hem niet zoveel uit in welke vorm die excuses worden uitgesproken. “Het gaat erom wat we met het verleden doen. Hoe zorgen we dat de afstandsmoeders en afgestanen recht worden gedaan? Er zijn veel kinderen die vinden dat ze de verkeerde achternaam hebben bijvoorbeeld. De naam van de adoptieouders. Je kunt dat, net als ik, via de rechtbank of de overheidsdienst Justis laten rechtzetten, maar dat kost veel geld, en niet iedereen kan dat betalen."

Hij vindt ook dat iedereen in zijn eigen dossier moet kunnen kijken. Niet alleen in de dossiers van de kinderbescherming maar ook die van particuliere organisaties. Moederheil in Breda was particulier. "De overheid vindt het moeilijk dat op te eisen, maar dat zou wel moeten.”

Erik en José zijn erg gelukkig met elkaar. Blij dat ze elkaar gevonden hebben. Erik: ”Ja, dat is hier en nu. Dan voel ik het geluk. Maar de excuses gaan over een andere periode.  Waarom moest mijn moeder mij afstaan? Wie vond dat een goed idee?”. José vult aan: ”Het is echt heel erg. Het was mensonwaardig. De excuses zijn een soort erkenning dat er grote fouten zijn gemaakt.”

De excuses kunnen wat er gebeurd is niet goed maken voor José. Maar ze ziet niet tegen donderdag op. Haar zoon Erik ziet het wat somberder in: "Ik kan er denk ik een paar nachten niet van slapen.  Ik zal het allemaal moeten verwerken en een plekje moeten geven.”