Naam Prins Bernhardstraat ter discussie, wijzigen zou uitzonderlijk zijn
Moet de Prins Bernhardstraat in Den Bosch een andere naam krijgen? Dat voorstel ligt op tafel. Maar zo'n naamsverandering zou opvallend zijn. "Er worden in Nederland zelden straatnamen gewijzigd", zegt straatnaamkundige René Dings.
Aanleiding is een voorstel van historicus Frans van Gaal en SP-raadslid Bram Roovers om de Prins Bernhardstraat om te dopen tot de Jacob Moleschottstraat. Volgens hen verdient de Bossche wetenschapper meer erkenning in zijn geboortestad, terwijl prins Bernhard vanwege zijn omstreden verleden geen straatnaam zou moeten behouden.
Hoe bijzonder zo'n naamsverandering is, onderzocht straatnamenkenner René Dings uit Boxmeer. Wat begon als een hobby toen hij nog post bezorgde, groeide uit tot jarenlang onderzoek, een boek en een website over straatnamen. Eerder vertelde hij al over opvallende Brabantse straatnamen, zoals Achter den Engelschen Pispot in Den Bosch en de Lord of the Rings-wijk in Geldrop met straten als Gandalf en Frodo.
Geld, gedoe en weerstand
Volgens Dings zijn gemeenten om meerdere redenen terughoudend met het veranderen van straatnamen. De belangrijkste: het kost geld en levert veel werk op.
"Als een gemeente een straatnaam verandert, krijgen alle bewoners en bedrijven automatisch een nieuw adres", schrijft Dings op zijn website Over Straatnamen. Zij moeten hun gegevens overal aanpassen, van banken en verzekeraars tot visitekaartjes en websites.
Daar blijft het niet bij. Ook allerlei databases moeten worden bijgewerkt. "Het is immers wel de bedoeling dat ziekenwagen, pakketbezorger en pizzakoerier de straat kunnen blijven vinden."
Daarnaast speelt iets anders mee: mensen raken gehecht aan hun straatnaam. "De bewoners zitten vaak helemaal niet op een naamswijziging te wachten, omdat ze een emotionele band met de straat hebben opgebouwd", zegt Dings.
Alleen bij zwaarwegende redenen
Dat betekent niet dat een straatnaam nooit verandert. Maar dan moet er meestal een goede reden zijn. "Een heel enkele keer krijgt een straat een nieuwe naam omdat de oude echt niet meer kan", schrijft Dings.
Hij noemt voorbeelden als de Stalinlaan in Amsterdam, die in 1956 werd omgedoopt tot de Vrijheidslaan. En ook het Pretoriusplein in de hoofdstad veranderde in de jaren zeventig van naam. Dat werd Steve Bikoplein vanwege protesten tegen het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.
Veel vaker gebeurt het om praktische redenen. Bijvoorbeeld als gemeenten fuseren en twee straten dezelfde naam blijken te hebben, of als wegen door een herinrichting een andere functie krijgen.
Hoe vaak gebeurt het echt?
Om antwoord te krijgen op de vraag hoe vaak straatnamen daadwerkelijk worden veranderd, dook Dings in alle wijzigingen die in 2024 werden geregistreerd in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG).
Van de ruim 250.000 straatnamen in Nederland werden dat jaar bij 99 straatnamen wijzigingen doorgevoerd. Meestal ging het om kleine administratieve aanpassingen. Zo werden 48 afkortingen voluit geschreven en werden bij 41 straatnamen spelfouten of andere kleine foutjes hersteld.
Slechts elf straten kregen een volledig nieuwe naam. In acht gevallen ging het om straten in nieuwbouwprojecten waar nog niemand woonde. "Uiteindelijk zijn er in een heel jaar drie straten die al langer bestonden van naam veranderd", concludeert Dings. Opvallend genoeg woonde aan geen van die drie straten iemand.
De discussie over de Prins Bernhardstraat in Den Bosch is daarmee opvallend. Niet alleen vanwege de persoon achter de naam, maar vooral omdat een bestaande straatnaam veranderen in Nederland nog altijd eerder uitzondering dan regel is.
