Een doorgesnoven Duitser jatte een gouden doos en dat kostte hem zijn leven in Breda

Zijn naam prijkt op borden in een Bredase straat. Maar wie is deze Generaal van der Plaat, vraag ik me al jarenlang af? Hij blijkt ruim 200 jaar geleden op heroïsche wijze Breda te hebben verdedigd en ontving als dank een gouden snuifdoos. Aan dat cadeau komt later een hele bloedige geschiedenis te kleven: een moord en een zelfmoord. 

Er heerst in de zomer van 1933 grote opwinding in het Bredase gemeentehuis. Twee schilderijen en een gouden snuifdoos (een doos waarin snuiftabak wordt bewaard) zijn te koop aangeboden aan het Breda's museum.

Het gaat niet om zomaar stukken. Nee, een portret van Andreas Johan Hendrik (Andries) van der Plaat en zijn broer Engelbert George: beiden in Grave geboren militairen speelden een cruciale rol in de verdediging van de Baroniestad in 1813.

Ondanks dat ze tegenover een overmacht van liefst achtduizend Franse militairen stonden, wisten ze hen binnen een paar dagen een verpletterende nederlaag toe te brengen. Onder meer door kanonnen buit te maken en die succesvol in te zetten voor de verdediging van de stad.

Andries, die dan gouverneur is van Breda, krijgt als beloning een gouden snuifdoos (in 1814 gemaakt voor het destijds enorme bedrag van 213 gulden) van de bevolking. Met daarin de tekst gegraveerd:  "De stad Breda aan den Heere van der Plaat Generaal Majoor Gouverneur en Verdediger der Vesting. Dec. 1813."

Als de stukken aan het museum worden aangeboden, is er een groot probleem: het museum heeft geen cent te makken. Burgemeester en wethouders willen echter maar wat graag de helpende hand toesteken, omdat ze goed beseffen hoe belangrijk deze stukken zijn. Bovendien worden ze tegen 'een matigen prijs' aangeboden, zo melden ze aan de gemeenteraad. Oftewel: het is een koopje. Voor 600 gulden is de deal rond.

Ruim 35 jaar kunnen de Bredanaars ongestoord de snuifdoos bewonderen, totdat conservator Kimmel in oktober 1968 ontdekt dat het gouden kistje spoorloos is verdwenen.

Gejat, zo blijkt veel later, door een Duitser die in heel Europa langs musea trekt en allerlei kunstwerken steelt om zijn eigen collectie aan te leggen. De buit van zijn strooptochten brengt hij onder in een woning in het Zwitserse Zürich en hij weet zijn privémuseum tientallen jaren geheim te houden.

Tot hij de vrouw van zijn dromen ontmoet. Met haar wil hij oud worden en de rest van zijn leven delen. De man neemt haar mee en showt haar alle schatten die hij in de loop van de jaren heeft weten te vergaren. Ze is geschokt als ze hoort hoe hij zijn collectie heeft weten te bemachtigen en dreigt hem aan te geven bij de politie. En dat had ze beter niet kunnen doen.

Moord en zelfmoord
De man vermoordt haar en begraaft haar lichaam in een bos. Aan haar familie laat hij een briefje achter met daarop de plek waar hij haar onder de grond heeft gestopt. Kort daarna pleegt hij zelfmoord.

De Zwitserse politie wordt ingeschakeld en ontdekt al snel de gestolen kunst. Maar in plaats van die terug te brengen naar de rechtmatige eigenaren, verkoopt de overheid de werken op een veiling aan de hoogste bieder. 

Een antiquair schaft de gouden snuifdoos aan, ziet al snel de inscriptie en het inventarisnummer van het Bredase museum.  Hij ruikt geld en neemt contact op. Voor het 'zachte prijsje' van 15.000 Zwitsers francs (ruim 16.000 euro) mogen ze 'm hebben. Uiteindelijk komen beide partijen een prijs van 4500 Zwitsers francs (4800 euro) overeen en staat de snuifdoos sinds 1996 weer in het Stedelijk Museum Breda.