Ontdek

Zorg om verspreiding neonazistisch gedachtegoed: 'Het wordt genormaliseerd'

De Zembla-uitzending over neonazistische groepen werpt een blik op een wereld die voor veel mensen verborgen blijft. Hoogleraar Nederlandse Politiek Sarah de Lange legt uit hoe de beweging in elkaar zit en waar de grenzen liggen.

Profielfoto van Storm Roubroeks
Geschreven door

Sarah de Lange benadrukt dat de grootste zorg niet zozeer zit in de aantallen, maar in de verspreiding van het neonazistische gedachtegoed. "Het gaat niet om het aantal mensen, maar om de mate waarin hun gedachtegoed wordt verspreid en genormaliseerd. Ook zijn er zorgen om de bereidheid van aanhangers om geweld te gebruiken."

Hoe groot de extreemrechtse en neonazistische beweging precies is, is moeilijk in te schatten. "Alleen de inlichtingendiensten beschikken over die concrete informatie", legt ze uit. "De neonazistische groepen in Nederland zijn wel relatief klein, zeker in vergelijking met landen als België, Duitsland en Zweden."

Dezelfde mensen
Wie de Zembla-uitzending bekijkt, ziet regelmatig dezelfde gezichten terugkomen op bijeenkomsten en evenementen van het neonazistische netwerk. Zo was Ramon van Asch, de fractievoorzitter van de Bossche FVD, aanwezig. Tandarts Bas Eybergen was bij een kooigevecht in Oeffelt. Volgens De Lange is het geen toeval dat je vaak dezelfde mensen ziet. "Mensen zijn vaak betrokken bij meerdere organisaties en netwerken tegelijk. Daardoor zijn veel van deze groepen onderling ook met elkaar verweven."

Juist daarom gaf de uitzending volgens haar een zeldzaam inkijkje in hoe die netwerken in de praktijk functioneren, met activisten van diverse organisaties die elkaar evenementen bezoeken, en wat er achter gesloten deuren gebeurt.

Brabant niet opvallend
Dat er meerdere Brabanders in de uitzending voorkomen, betekent niet dat de aanhang in Brabant groter is dan in de rest van Nederland. Volgens De Lange zijn er geen aanwijzingen dat onze provincie op het gebied van neonazistische en extreemrechtse activiteiten afwijkt van andere delen van het land.

Dankzij sociale media en chatplatforms zoals Telegram kunnen aanhangers uit verschillende delen van het land en zelfs over de hele wereld juist makkelijker met elkaar in contact komen en zijn ze niet gebonden aan één plaats.

Er schuilt volgens De Lange wel een gevaar achter de online wereld. "Via sociale media kunnen extremisten hun ideeën makkelijker worden verspreid en een groter publiek bereiken". Daardoor bestaat volgens haar het risico dat neonazistische of andere extreemrechtse denkbeelden steeds normaler zullen worden.

Gevaar
Binnen delen van de extreemrechtse beweging bestaan bovendien ideeën die geweld kunnen aanmoedigen. Zo verwijst De Lange naar het zogenoemde accelerationisme, een gedachtegoed waarbij aanhangers geloven dat maatschappelijke onrust en geweld nodig zijn om politieke veranderingen te versnellen.

De grootste zorg zit volgens De Lange echter bij zogenoemde eenlingen: mensen die niet namens een extreemrechtse organisatie handelen, maar zelfstandig besluiten geweld te gebruiken. Ook veiligheidsdiensten wijzen volgens haar al langer op dat risico.

Wel of niet strafbaar?
Maar hoever kan je met neonazistisch gedachtegoed gaan en waar ligt de juridische grens precies? Dat is volgens De Lange erg ingewikkeld: "Je hebt in Nederland recht op vrijheid van meningsuiting, maar die vrijheid is niet onbeperkt".

Het brengen van een Hitlergroet of uitspreken van Sieg Heil is hierdoor dus niet meteen strafbaar. De zaak verandert wanneer sprake is van discriminatie of het aanzetten tot geweld. Dan overtreedt iemand de wet en is het mogelijk om iemand te vervolgen.

Wat betreft de uitzending van Zembla wordt dat wel lastig. "Dat komt doordat een deel van de bijeenkomsten die te zien is in de aflevering plaatsvond buiten Nederland." 

Lees ook

App ons! 👋

Heb je een foutje gezien of heb je een opmerking over dit artikel? Neem dan contact met ons op.

Download de app en draag het gevoel van hier altijd bij je!