Met spanning werd maandenlang uitgekeken naar het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar de vliegtuigcrash op de snelweg bij Sint Willebrord. Uiteindelijk kwam dinsdag de even teleurstellende als onbevredigde conclusie dat de oorzaak ‘onbekend blijft’. Volgens luchtvaartdeskundige Joris Melkert van de Technische Universiteit Delft is die uitkomst geen verrassing. 

“Bij ongelukken met dit soort kleine type vliegtuigen is de oorzaak vaak niet meer exact te achterhalen. Zeker wanneer er, net zoals in dit geval, vrijwel niets meer van het wrak over is. Het was echt heel triest om te zien", zegt Melkert. 

Volgens het onderzoeksrapport zijn technische mankementen zo goed als uitgesloten. De vliegbewegingen van de piloot hadden meer duidelijkheid kunnen geven, maar die bleken door de impact van de crash niet meer te reconstrueren.

“Soms kom je dan met telefoonfilmpjes in combinatie met verklaringen van ooggetuigen nog een verbazingwekkend eind. Maar wanneer deze informatie onvoldoende of helemaal ontbreekt, wordt het voor onderzoekers heel erg lastig”, aldus Melkert.  

Waarom kleine vliegtuigen geen zwarte doos hebben
Grote verkeersvliegtuigen zijn uitgerust met twee zwarte dozen (die eigenlijk oranje zijn). De cockpit voice recorder neemt alle gesprekken van de piloten op. De data flight recorder registreert alle vlucht- en besturingsgegevens en technische data van het vliegtuig. 

“Minimaal 88 verschillende parameters worden vastgelegd. Je moet daarbij denken aan hoogte, snelheid en de koersrichting, maar ook informatie over bijvoorbeeld de toestand van de motoren wordt voortdurend vastgelegd”, legt Melkert uit. 

Kleine sportvliegtuigen hebben dit soort registratiemiddelen niet aan boord. Daarvoor zouden heel veel onderdelen moeten worden voorzien van sensoren. “Dat is complex, kostbaar en daarom niet haalbaar. Bij de grote luchtvaart ligt dat heel anders omdat er bij een ongeluk veel mensenlevens zijn gemoeid. Wanneer er iets misgaat, willen we absoluut de oorzaak weten om er lessen uit te trekken.”

Melkert vervolgt: “Voor de lichte luchtvaart hebben we gezegd: het is wat het is. We weten nu eenmaal dat dit soort vliegverkeer statistisch een factor tien minder veilig is dan de grote luchtvaart. Mensen weten over het algemeen dat ze iets meer risico nemen. Aangezien de grote luchtvaart extreem veilig is, blijft ook de kleine luchtvaart nog steeds een veilige vorm van transport.”

Kleine vliegtuigen beschikken wel over een transponder die basale gegevens over hoogte, snelheid en locatie van het toestel bijhoudt. “De vraag is alleen wat de meerwaarde hiervan is bij dit soort ongelukken. Je wilt namelijk vooral weten of er tijdens de allerlaatste fase van de vlucht rare of onverwachte bewegingen waren. Daar geeft dit soort data geen antwoord op.”

De uitkomst van het onderzoek is 'frustrerend'
Het verongelukte vliegtuigje stortte neer kort nadat het was opgestegen en volgens ooggetuigen in slingerende bewegingen wegdraaide. “Het overtrekken in een bocht op lage hoogte is een dodelijke combinatie. Uit statistiek blijkt helaas dat een pilot error (fout van de piloot) hiervan vaak de oorzaak is.” De luchtvaartexpert benadrukt dat dit puur statistiek is, want uit het onderzoek naar deze crash bleken de exacte vliegbewegingen niet meer na te gaan.

Melkert vindt het vooral triest dat de nabestaanden nooit meer zullen weten wat er precies gebeurd is. “Het is natuurlijk ook vervelend voor de vliegschool die de oorzaak graag had willen weten. We doen dit soort onderzoeken doen om dit soort ongelukken te voorkomen en daarom is het in zijn algemeenheid ook frustrerend.”

“Ik vermoed dat we in de toekomst met nieuwe apps steeds meer data kunnen registreren. Een fatsoenlijke zwarte doos in kleinere toestellen blijft volgens mij een redelijk kansloze exercitie.”