Het begint allemaal met een berichtje op TikTok of Instagram: 'Wil jij ook financieel vrij zijn?' Leden van organisatie For The People proberen zo leden te werven voor de cursussen die ze aanbieden. Maar vooral het werven van nieuwe leden lijkt belangrijk. Uit onderzoek van Omroep Brabant blijkt dat zeker tientallen Brabantse jongeren lid zijn. Oud-leden kijken vaak met spijt terug. 

De oud-leden van For The People (FTP), die Omroep Brabant sprak, kijken met gemengde gevoelens terug op hun lidmaatschap van de netwerkmarketingorganisatie. "Je denkt: dít is het. Ze zeggen dat ze je gaan helpen. Maar niemand heeft me ooit geholpen en het kostte alleen maar geld. Iedereen stopt z'n laatste centen erin omdat ze denken dat dit succes gaat brengen", vertelt oud-lid Jens*.  

Mandy* sluit zich hierbij aan: "De eerste week hijgen de leiders in je nek, maar na een paar weken moest ik het zelf maar uitzoeken en werd ik genegeerd." Ook Iris* kijkt er met gemengde gevoelens op terug: "Ondanks de mooie herinneringen en nieuwe contacten, is het best wel verspilling van mijn tijd en geld geweest."  

Piramidespel? 
Wanneer het werven van nieuwe leden voor een organisatie belangrijker is dan het product dat wordt verkocht, kan er sprake zijn van een piramidespel. En dat is bij wet verboden in Nederland. 

Claudia Gross is universitair hoofddocent aan de TIAS business school en doet hier al jaren onderzoek naar. "Het is lastig te zeggen en de wetgeving heeft heel veel gaten, je kunt bijna niet aantonen of iets een piramidespel is. Ook kan alleen een rechter bepalen of FTP een piramidespel is. Het verdienmodel van FTP vertoont wel elementen die aan piramide-achtige structuur doen denken, vooral de nadruk op het werven van nieuwe leden."  

Strak stramien 
Voor Mandy waren vooral de verplichtingen een reden om te stoppen. "Je moest veel naar kantoor komen. Ik werkte ook gewoon fulltime, dus dat was niet te doen." Wanneer ze niet kwam, kreeg ze te horen dat ze tijd vrij moest maken voor haar 'familie'. "Ik heb mijn eigen familie en vrienden. Het is leuk om nieuwe mensen te leren kennen, maar ik ga niet mijn leven opgeven voor mensen die ik nog niet eens goed ken."

Minke* herkent dit. "Je moest veel op kantoor zijn. Dan kom je in de juiste omgeving met de juiste personen, zoals zij dat noemen." Als ze een evenement of online meeting had gemist, begon haar mentor haar nog meer te pushen.

Gross hoort dit vaak. "Er word je heel veel vrijheid beloofd: zowel financiële als innerlijke vrijheid. Maar ondertussen zitten leden in een strak stramien. Ze moeten nieuwe mensen benaderen, berichten posten op social media en ze hebben allerlei afspraken. Dus dat is eigenlijk heel krom." 

'Love bombing' 
Tijdens zogenaamde 'bonding days' werd soms verteld wat leden wel en niet mogen. "Dan werd het je bijvoorbeeld verboden om bepaalde dingen te eten of drinken", vertelt Mandy. Het gaf haar een vreemd gevoel. "Best veel mensen luisterden ernaar. Ik had het gevoel dat je gewoon werd gebrainwasht."

Iris had al een tijdje het idee dat er iets niet klopte, maar stopte niet meteen. "Je zit echt in een soort bubbel met z'n allen. Elke dag spreek je elkaar op een hele positieve manier dan is het lastig om te bedenken dat zij ook negatieve intenties kunnen hebben." Ze benadrukt dat echt niet alle leden kwade bedoelingen hebben: "De meeste mensen worden er gewoon in meegezogen, ik denk dat het vooral om de leiders gaat."

Volgens Gross is dit typisch bij zulke bedrijven. "Je ziet vaak dat ze aan 'love bombing' doen, de leden worden, bij wijze van spreken, overgoten met liefde. Dat maakt het lastig om kritiek te uiten."  
 
Commerciële vriendschap 
Nadat de jongeren stopten, hoorden ze vaak niets meer van hun zogenaamde 'familie'. "Iedereen is zo positief tegen je maar zodra je stopt hoor je niks meer van ze. Dat verbaasde me wel", vertelt Iris.  

Minke hoort soms nog iets van de mensen waar ze close mee was. "Zij zitten er nog steeds bij. Ze vragen nog wel eens hoe het met me gaat en of ik FTP mis. Ze proberen me dan over te halen om terug te komen."  

Volgens Gross past dit bij het 'wij-zij-gevoel'. "Dat is typisch voor het cultachtige wat deze netwerkmarketingbedrijven vaak hebben. Tegen hun leden zijn ze heel aardig en tegen degenen buitenaf, die kritisch zijn, zijn ze streng." Wanneer iemand stopt, hoor je er niet meer bij. "Dan blijkt vaak dat de vriendschappen niets meer waard zijn en dat het vooral een commerciële, nuttige vriendschap was. Dat is heel pijnlijk."

Lastig om 'gewoon' te gaan werken 
Sommige oud-leden zijn weer gaan studeren of werken, anderen sloten zich aan bij een ander online bedrijf. Minke is gestart met een hbo-opleiding en wil deze eerst afmaken, maar het blijft kriebelen: "Het spookt wel in mijn hoofd om online geld te verdienen, het hoort er helemaal bij in deze tijd."  

Volgens Claudia Gross is het niet gek dat jongeren overstappen van de ene naar de andere netwerkmarketing-organisatie. "Het is lastig voor jongeren om terug te gaan naar een normale opleiding of baan, nadat je voor een lange periode je vrienden en familie ervan hebt overtuigd dat je online ondernemer bent en veel geld gaat verdienen."