De plannen die Peter Gillis heeft met Kroatië kunnen op weinig enthousiasme rekenen van SMOi, een organisatie die opkomt voor de belangen van kleine verhuurders in het land. Deze ‘familieverhuurders’ zijn er van oudsher veel in Kroatië, en ze voelen zich bedreigd door grote buitenlandse investeerders als Peter Gillis, die een grote impact hebben op de natuur en weinig opleveren voor de omwonenden. “Kroatië is geen kolonie van rijke buitenlandse investeerders.”

Omroep Brabant bezocht meerdere van de tien locaties in Kroatië die Gillis op het oog heeft, en sprak een bekende burgemeester, meerdere omwonenden en lokale kenners van de toeristische sector in het land. De plannen blijken minder eenvoudig te realiseren dan Gillis doet voorkomen, en stuiten op kritiek.

‘Familieverhuurders’
De Kroatische Marina Đukanović is verbonden aan SMOi, een vereniging die is opgericht om de rechten en belangen van kleine familieverhuurders te beschermen. Want hoewel veel problemen rond massatoerisme hetzelfde zijn als elders, speelt er in Kroatië nog iets anders.

De groep ‘familieverhuurders’ is in Kroatië enorm groot. Hiermee wordt gedoeld op mensen die hun woning of appartement in de zomer verhuren aan toeristen. Al vijftig jaar lang overnacht meer dan helft van alle toeristen die het land bezoeken in dit soort kleinschalige accommodaties. Een ‘duurzaam model’ volgens Đukanović, want zo belandt de winst vanuit het toerisme bij lokale bedrijven.

‘Trieste realiteit’
Maar dit is snel aan het veranderen, vertelt Đukanović. “Sinds een paar jaar maakt de overheid het buitenlandse investeerders makkelijker om grote projecten te starten die als ‘luxe’ worden aangeprezen. Dit zou voor meer kwaliteit moeten zorgen. Maar het gaat ten koste van de kleinschalige familieverhuurders.” 

Đukanović vindt dat een probleem, vooral omdat het voelt als eenrichtingsverkeer: “Ze ruiken geld, maar dragen niets bij aan het land. Ze bouwen plastic huisjes in onze natuur en vaak verkopen ze die voor drie of vijf keer zoveel geld door aan hun landgenoten, die er vervolgens maar af en toe komen. Het verandert hele gebieden in vakantieoorden voor het massatoerisme. Het is een trieste realiteit.”

‘Gillis is schoolvoorbeeld’
Eén ding wil ze benadrukken: ze heeft niets tegen luxehotels en ook niets tegen toeristen. Maar dit soort grote vakantieparken zijn er al honderden en vaak zijn ze helemaal niet zo ‘luxe’, zo is haar boodschap. Want Gillis is niet de eerste buitenlandse investeerder die kansen (zelf spreekt hij van ‘geldmachines’) ziet in het land. “Deze man is een schoolvoorbeeld. Ik heb zijn show gezien, hij belichaamt precies waar wij tegen strijden. De parken zijn zo enorm, het is verbijsterend.”

De naam van de realityshow van Gillis, ‘Massa is Kassa’, is volgens Đukanović tekenend. “Het klopt precies, hij wil heel veel mensen in die huisjes zetten en zo geld verdienen. Maar het is old school economy, het heeft niets met duurzaamheid en lokale gemeenschappen te maken."

"Wij hebben niks tegen toerisme of investeerders", gaat ze verder. "Maar we vinden dat iedereen ervan moet profiteren, en dat de natuur beschermd moet worden. De natuur is het waardevolste dat we hebben.” Ze is duidelijk geraakt: “Kroatië is geen kolonie van rijke buitenlandse investeerders.”

Geen riolering
Journaliste Iva Bucic staat ons te woord op het terras van een koffietentje in Rovansjka, in de buurt van Zadar. Het is een mooie omgeving met uitzicht op zee en veel ongerepte natuur. Hier wil Gillis zijn ‘Resort Azure Bay’ realiseren, met ruimte voor 480 ‘comfortabele vakantiehuizen’.

Bucic, ze woont in de buurt, deelt de analyse van Đukanović over de opkomst van de rijke buitenlandse investeerders, en daarnaast ziet ze ook praktische problemen. “Er liggen hier geen wegen voor 480 gezinnen. De waterdruk is nu soms al problematisch laag in de zomer, hoe moet dat als er straks een enorm park ligt?” Fijntjes merkt ze op dat veel kleine huisjes in de natuur geen riolering hebben. “Bij een kleine woning kan dat misschien, niet bij 480 vakantiehuizen.”

‘Ik haat het’
Volgens Bucic zijn de ontwikkelingen waar Đukanović op doelt al zichtbaar, hier vlak naast het terras. Ze wijst naar een drietal in aanbouw zijnde villa’s. “Dit soort architectuur haat ik. Kroatische huizen zien er niet zo uit, het doet me pijn om dit te zien. Dit wordt allemaal neergezet door buitenlandse investeerders, en het gaat maar door.” Ze maakt zich zorgen: “Ik hou mijn hart vast als ik denk aan hoe Kroatië er over vijftig jaar uitziet.”

Misschien een schrale troost: de gemeente Jasenice, waar Rovansjka onder valt, meldt op Facebook niet op de hoogte te zijn van het beoogde park van Peter Gillis. Er zijn geen plannen bekend en geen vergunningen aangevraagd. 

Hoofdkantoor
De grond onder geen van de negen geplande parken is in handen van Peter Gillis. Alleen de plek waar het hoofdkantoor moet komen is van hem, zo blijkt uit data van het Kroatische Kadaster. En op die plek, gelegen aan een drukke weg, is vooralsnog weinig activiteit waar te nemen.

Omroep Brabant heeft Gillis om een reactie gevraagd, die is niet gekomen.

Dit is het derde artikel in een reeks van verhalen van Omroep Brabant over de plannen die Peter Gillis in Kroatië heeft.