Dit stationsgebouw wordt vandaag opgetild en verderop neergezet: zo zit dat in Vught

Het monumentale stationsgebouw van van Vught wordt vandaag 13,6 meter verplaatst. Ook de historische kelder verhuist mee. Een bijzondere operatie, want hoe gaat dat in z’n werk en waarom zou je een compleet stationsgebouw  verplaatsen? Vier vragen en antwoorden over het verplaatsen van een stukje geschiedenis. 

Wie regelmatig met de trein reist tussen Den Bosch en Eindhoven heeft het al gezien: station Vught is een grote bouwput, al vanaf 2024 wordt er aan gewerkt. Vorige week werd het stationsgebouw van 28 bij 9,5 meter al opgetild. Het pand met een gewicht van ruim 700 ton stond toen een halve meter boven de grond.

Vrijdag wordt het complete pand inclusief kelder met behulp van een rolbaan minutieus verschoven richting het centrum. Geen centimeter zal aan het toeval worden overgelaten.

Waarom wordt het stationsgebouw in Vught verplaatst? 
Er komt een vierde spoor bij tussen Den Bosch en Vught, dat wordt deels verdiept (onder de grond dus) aangelegd. Het stationsgebouw moet ruimte maken voor die verdiepte aanleg van het spoor.

In een soort bak komen de rails en de perrons te liggen, precies op de plek waar nu het oude stationsgebouw staat. De werkzaamheden zijn nodig omdat het steeds drukker wordt op het spoor. Met de complete operatie wordt het ook veiliger in Vught: er verdwijnen maar liefst vijf spooroverwegen.

Waarom wordt het pand niet opnieuw gebouwd? 
Het stationsgebouw is een rijksmonument, en niet zomaar eentje. Er is uitgebreid onderzoek gedaan om te kijken welke onderdelen historisch waardevol zijn en behouden moesten blijven. Conclusie: het complete pand inclusief kelder moest behouden blijven.

De kelder speelde in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol. Toenmalig stationschef Willem Jooren woonde met zijn gezin boven in het gebouw. In de kelder was een opslagruimte. Die kelder werd tijdens de oorlog een belangrijke sleutel om Joden te laten ontsnappen aan de gruwelen van de Duitsers.

Eerder dit jaar was de kelder van het station open voor publiek:

“Jooren zou slachtoffers via een luik uit het zicht van de Duitse bewaking hebben gebracht, waarna zij in het donker via het rangeerterrein konden ontsnappen. In Boxtel werden zij opgevangen door andere verzetsstrijders”, vertelt Henk Smeets (oud-voorzitter van het Vughts Museum) bij ProRail. 

Ook zette Jooren bewust kinderen op de verkeerde trein. In plaats van in de trein richting Den Bosch, waarna ze naar Kamp Westerbork vervoerd zouden worden, zette hij ze in de trein naar Eindhoven. "Moedig, want hij nam niet alleen een groot risico voor zichzelf, maar ook voor zijn gezin", zegt Smeets.

Een compleet gebouw inclusief kelder verplaatsen, hoe gaan ze dat doen?
De voorbereidingen zijn al lange tijd bezig. Het gebouw is eerst vrij gegraven. Daarna is er tot onder de fundering gegraven.

De kelder heeft een nieuwe vloer gekregen, zie het als een soort dienblad. In die vloer zitten gaten waar vijzels ingeduwd worden. Deze vijzels duwen het pand tachtig centimeter omhoog waarna acht rolbanen eronder komen. Dan zakt het gebouw op de rolbanen en wordt het 13,6 meter verplaatst. Naar verwachting duurt het verschuiven vrijdag zo'n acht uur. 

Op de nieuwe plek wordt het gebouw neergelaten op een fundering die daar al is gemaakt. Die fundering heeft palen in de grond, waar het pand vervolgens aan wordt bevestigd. Dat gebeurt in de weken nadat het pand verplaatst is. 

De oude plavuizen en klinkers van de kelder zijn eerder al uit het pand gehaald. Die worden na het verplaatsen weer teruggelegd in het stationsgebouw. Ook de twee trappen van het gebouw zijn tijdelijk verplaatst. Zodra het pand op z'n nieuwe plek staat, komen de trappen weer terug aan het oude stationsgebouw. 

ProRail legt in Jip en Janneke-taal uit hoe de verplaatsing in z'n werk gaat:

Waar is verhuizing van het stationsgebouw te volgen?
Er is een beperkte kijklocatie op de parkeerplaats bij het stationsgbouw. Daar staat een tribune en langs de bouwhekken zijn staanplaatsen om mee te kijken tussen 08.00 uur en 16.30 uur. 

Rijden er vandaag wel treinen tijdens dit spektakel? 
Jazeker terwijl vandaag deze operatie plaatsvindt, rijden er gewoon treinen bij Vught. Sinds eind vorig jaar rijden alle treinen op deze plek namelijk  over een tijdelijk spoor. Reizigers maken gebruik van het tijdelijke station aan de Bestevaer, zo'n 500 meter verderop.