'Drones die Brabantse bases teisterden, kwamen van Russische schaduwvloot'
De mysterieuze drones die in november en december boven de vliegbases Volkel, Eindhoven en Gilze-Rijen rondcirkelden, waren afkomstig van Russische schepen voor de kust. Ze waren onderdeel van een uitgebreide campagne van het Kremlin om reacties van NAVO-landen te testen. Dat schrijven onderzoekers van een gerenommeerd Brits onderzoeksinstituut. Ze waarschuwen dat de luchtverdediging heeft gefaald en dat het zo weer kan gebeuren.
In het rapport staat dat vliegbasis Volkel drie keer doelwit was in november en december 2025. De onderzoekers noemen Volkel een 'zeer gevoelige plek' omdat de Amerikanen er atoombommen van het type B61-12 hebben opgeslagen.
Het ernstigste incident in ons land was op 21 november. Toen werden tussen zeven en negen uur 's avonds tien drones boven Volkel gezien. Militairen probeerden vanaf de grond de toestellen neer te schieten, zonder succes.
De avond daarop werd ook vliegbasis Eindhoven getroffen en het vliegverkeer stilgelegd vanwege overvliegende drones. De onderzoekers spreken van een zwerm drones.
In de ochtend van 7 december werd een drone gezien bij Volkel. F35's achtervolgden het toestel, maar het verdween.
Doelwit
De onderzoekers van het International Institute for Strategic Studies (IISS) spreken van negen incidenten in Nederland in november en december 2025. Gilze-Rijen was toen ook doelwit van drones, maar wordt opvallend genoeg niet genoemd in het rapport. Mogelijk was dit een van de andere incidenten.
De onderzoekers bekeken 144 meldingen in dertien Europese landen vanaf augustus 2024. Het ging om meldingen van professionele, militair ogende toestellen met een spanwijdte van drie tot zes meter, geen hobbyspul dus. Ze vlogen laag, zonder voortijdig door de radar te worden gezien.
Ook onderzochten ze de herkomst van de toestellen. Toen ze de routes van verdachte Russische schepen over een langere periode in kaart brachten, zagen ze een patroon. Steeds waren er een of meer verdachte schepen in de buurt en bevonden de doelen zich binnen bereik. Het ging om schepen van de schaduwvloot: tankers die onder een andere vlag varen als dekmantel om sancties te omzeilen.
Kremlin
'Het was hoogstwaarschijnlijk het werk van het Kremlin', schrijft het instituut in zijn rapport. "We stellen vast dat waarschijnlijk schepen met een Russische achtergrond uit de schaduwvloot werden gebruikt als lanceer- en opvangplatform voor drones, als onderdeel van de bredere onconventionele oorlog van het Kremlin in Europa."
De drones vlogen dus vanaf schepen, stellen de onderzoekers. Daarbij wijzen zij naar drie specifieke schepen: de Cgas Leopard, de Tranquil Sea en de Arctica. De Cgas Leopard en de Tranquil Sea lagen ten tijde van de incidenten voor anker op de Noordzee. De Arctica lag voor anker bij het Franse Duinkerke. Dat schip was ook steeds in de buurt toen drones werden gezien in Denemarken en Frankrijk.
De onderzoekers stellen dat niet met zekerheid is te zeggen dat alle drones Russisch waren, maar dat het patroon duidelijk is.
Het instituut denkt dat het Kremlin met deze operatie een aantal doelen had:
Met de drones wilden de Russen de reactiesnelheid van de NAVO-luchtverdediging testen. Ze wilden ook zien hoe besluiten op militair en bestuurlijk niveau worden genomen. Daarnaast wilden ze kijken hoe ver ieder land wilde gaan: observeren of neerschieten. De dronevluchten moesten kwetsbaarheden in kaart brengen van bijvoorbeeld locaties waar atoombommen liggen, zoals Volkel en Kleine Brogel, net over de grens in België. Ook wilden ze vooral uitzoeken wat wel en niet zichtbaar is als je laag over een gebied vliegt. Een ander doel was het opzettelijk verstoren van vliegverkeer, zodat economische en psychologische schade ontstaat.
De onderzoekers vinden het bovendien niet vreemd dat de Russen dit doen. Na de start van de oorlog in Oekraïne in 2022 zijn veel Russische diplomaten uit Europese landen uitgezet. Normaal gesproken konden die inlichtingen verzamelen; daarom gebeurt dat nu op deze manier.
Waarschuwing
De conclusie van het instituut is dat het Kremlin succes heeft gehad met deze acties en heeft vastgesteld dat de Europese luchtverdediging niet meer van deze tijd is. De NAVO is volgens de onderzoekers onvoldoende toegerust om deze dreiging van kleine, goedkope drones het hoofd te bieden. De Russen zullen het blijven proberen, zo waarschuwt het instituut.
