Omstreden navelstrengbloedbehandeling beboet door IGJ: blijft het daarbij?
Maar liefst 233 patiënten kreeg de Veldhovense anesthesist Jens Fischer over de vloer, van wie het merendeel kinderen. Zij kregen Slowaaks navelstrengbloed ingediend om autisme of hersenverlamming te bestrijden. Fischer werd ervoor vervolgd en kreeg een boete van ruim achtduizend euro, opgelegd door de Inspectie Gezondheid en Jeugd (IGJ). Een klein bedrag wetende dat er voor zo’n illegale behandeling tienduizenden euro’s werd gevraagd. Blijft het bij deze boete, of hangt hem meer boven het hoofd?
Negentig procent van de kinderen kreeg het navelstrengbloed toegediend om autisme te bestrijden, tien procent ontving het bloed om hersenverlamming tegen te gaan. Vijf patiënten kwamen uit Nederland, de rest uit het buitenland.
De omstreden behandelingen, die in Nederland worden gezien als stamceltherapie, verrichtte hij zonder vergunning. Hij handelde dan ook in strijd met de Wet bijzondere medische verrichtingen. Deskundigen spraken van "pure kwakzalverij".
Een boete van 8.375 euro is een schijntje in verhouding met het prijskaartje van zo’n behandeling. Er gaan bedragen rond tussen de 18.000 euro en 44.000 euro per behandeling. Toch ziet het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dit wel als een zware overtreding, weet Annechien Beijering-Beck. Zij is advocaat gezondheidsrecht bij Nysingh advocaten.
Het gaat volgens haar om een ernstige overtreding door de mogelijke gevolgen voor de patiëntveiligheid. Zo’n overtreding in de zwaarste categorie wordt ook wel een 'drie-sterrenovertreding' genoemd. "In dit geval is ook sprake van een verzwarende omstandigheid, omdat het gaat om meer dan twintig verrichtingen."
"Je kunt niet twee keer worden vervolgd voor hetzelfde feit."
Omdat hij dus meer dan twintig behandelingen heeft gedaan, krijgt hij het hoogst haalbare boetebedrag. Dat is wettelijk bepaald 16.750 euro. "Maar omdat de boete aan een persoon is opgelegd en niet aan een onderneming, wordt dat bedrag volgens de wet gehalveerd. Zo komt de boete uit op 8.375 euro."
Het feit dat er torenhoge prijzen werden gevraagd voor de behandelingen doet daar volgens Beijering-Beck niks aan af. En dat vooral kinderen tot de patiënten behoorden ook niet. Dat zijn geen omstandigheden die bij het bepalen van de hoogte van de boete worden meegewogen.
De inspectie heeft ervoor gekozen om een bestuursrechtelijke boete op te leggen: dan legt de overheid een boete op aan een bedrijf, of in dit geval een persoon. De anesthesist had volgens de advocate ook via het strafrecht vervolgd kunnen worden.
"Maar voor dezelfde overtreding mag je niet via beide wegen vervolgen, er moest dus een keuze worden gemaakt. Je kunt niet twee keer worden vervolgd voor hetzelfde feit."
Waarom de IGJ in dit geval gekozen heeft voor een bestuurlijke boete, wil de inspectie niet zeggen. Ze geeft alleen aan dat het in overleg met het Openbaar Ministerie (OM) is gebeurd. Dat bevestigt ook het OM. Er zijn geen aangiftes gedaan en de arts heeft verder geen strafbare feiten gepleegd. Het OM verwacht dat vervolging door een rechter dan ook weinig kans van slagen heeft.
"De arts gaat nog een onzekere tijd tegemoet."
De inspectie kan wel een klacht indienen bij het medisch tuchtcollege. Daar wordt gekeken of de arts gehandeld heeft zoals een goed arts hoort te handelen. In het uiterste geval kan hij dan geschrapt worden uit het BIG-register. Dat betekent dat hij z’n vak niet meer zou mogen uitoefenen in Nederland.
"Maar in het boetebesluit van de IGJ valt te lezen dat de arts de boete heeft geaccepteerd en meewerkt aan het onderzoek. Dit kan aanleiding zijn voor de inspectie om geen tuchtklacht in te dienen", stelt Beijering-Beck.
Patiënten van Fischer kunnen ook een tuchtklacht indienen. "Ik kan me voorstellen dat patiënten na het lezen over deze boete, alsnog een klacht indienen." Zo'n klacht kan tot tien jaar na de datum van zo'n behandeling ingediend worden. "Dus de arts gaat nog een onzekere tijd tegemoet."
Teleurstelling over boete: 'Nog geen één procent van wat ermee verdiend is'
De Slowaakse parlementariër Vladimira Marcinkova is degene die de inspectie op het spoor bracht van anesthesist Jens Fischer. Zij ontdekte in haar eigen land een ware handel in donormaterialen zoals navelstrengbloed. Bij Slowaakse zwangere vrouwen werd onder valse voorwendselen navelstrengbloed afgenomen na de bevalling.
Een deel van dat bloed ging vervolgens naar het thuisadres van Jens Fischer. Marcinkova zegt zeer teleurgesteld te zijn over de boete. "Zeker gezien de prijzen voor de therapieën die deze arts aanbood. Eén enkele behandeling zou tussen de 20.000 en 44.000 euro hebben gekost. Als je kijkt naar het aantal behandelde patiënten, dan is de boete nog geen één procent van wat er met deze experimenten is verdiend."
Ook de Vereniging tegen de Kwakzalverij vindt de boete veel te laag. Zij eisten van de inspectie dat ze zouden ingrijpen, waardoor de anesthesist uiteindelijk de boete kreeg. "De vereniging had liever gezien dat hij voor het tuchtcollege had moeten komen, de plaats waar hij als arts zich had moeten verantwoorden voor zijn kwakzalverij", laat de vereniging weten. "Maar de kwakzalver is gestopt met kwakzalven, dat is het doel van de vereniging."
