Brabant al drieënhalf jaar op stikstofslot en einde is nog niet in zicht in Brabant

Dik drieënhalf jaar na de aankondiging dat Brabant op het stikstofslot gaat, liggen er 1713 vergunningaanvragen op de plank bij de provincie. Nog altijd worden er vrijwel geen vergunningen verleend, sinds de vergunningstop in maart 2023 werd afgekondigd. Het gaat slecht met kwetsbare natuur omdat er te veel stikstof wordt uitgestoten. Hierdoor kunnen geen vergunningen worden verleend voor projecten die stikstof veroorzaken. Een terugblik op een crisis die al jaren voortsleept.

1 maart 2023. Gedeputeerde Hagar Roijackers (toen GroenLinks, nu PRO) van Natuur kondigt aan dat het voorlopig klaar is met de vergunningverlening in Brabant. Uit onderzoeken blijkt dat het zo slecht gaat met Brabantse beschermde Natura2000-gebieden, dat het niet mogelijk is om nog stikstofvergunningen te verlenen. Als de provincie dat zou blijven doen, is niet te garanderen dat deze stand houden bij de rechter.

Gevolgen groot
Brabant is dan nog de eerste provincie die zich, als de stikstofcrisis al jaren speelt, genoodzaakt ziet om zo'n drastische stap te zetten. Later zullen andere provincies volgen. De gevolgen voor Brabant zijn groot. Voor projecten op het gebied van infrastructuur, landbouw, industrie, woningbouw, maar ook projecten om te verduurzamen kan geen vergunning worden verleend als daarbij stikstof wordt uitgestoten.

De vergunningstop geldt in een straal van 25 kilometer van Natura2000-gebieden. In de praktijk betekent dat dat in praktisch de hele provincie geen vergunningen meer kunnen worden verleend.

Steeds moeilijker
In september 2026 liggen er 1713 aanvragen op de plank bij de provincie. In 95 procent van de gevallen gaat het om boeren. Daarnaast gaat het ook om infrastructuurprojecten en industriële bedrijven. In 2023 lagen er 365 aanvragen op de plank.

Er worden nog wel aanvragen afgehandeld, maar dat zijn er elk jaar minder. In 2023 ging het nog om 286 afhandelingen, in 2025 zijn het er nog maar 69. Een opvallende uitzondering: ASML krijgt wel een zeldzame stikstofvergunning.

Dominant politiek thema
Stikstof is hét thema dat de Brabantse politiek tot de dag van vandaag domineert. Al voor het aantreden van de huidige coalitie in 2023 wordt dat nog eens duidelijk: VVD, GroenLinks en PvdA (nu PRO) breken met grote winnaar BBB. Die partij is niet bereid om mee te gaan in stikstofmaatregelen die de landbouw raken. De overgebleven partijen schrapen met SP, D66 en Lokaal Brabant genoeg zetels bij elkaar om een meerderheidscoalitie te vormen. Hun boodschap is helder: Brabant moet van het stikstofslot.

Terwijl het nieuwe college verder werkt aan stikstofmaatregelen, zijn er in november dat jaar vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer. Maanden verstrijken voordat een rechts kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB aantreedt. Zodra dat er is haalt landbouwminister Wiersma (BBB) binnen mum van tijd 24 miljard euro die bedoeld was voor de stikstofaanpak en landbouwtransitie van tafel. Er komt geen nieuw beleid voor in de plaats.

Brabantse maatregelen
Brabant ziet zich genoodzaakt om dan maar zelf extra maatregelen in te voeren. De Brabantse stikstofaanpak wordt uitgebreid. De provincie is onder meer van plan om ongebruikte stikstofruimte in vergunningen in te trekken en bemesting op provinciale grond aan banden te leggen. Ook blijven Brabantse boeren eerder dan landelijk verplicht om hun verouderde stallen te verduurzamen. Op de lange termijn werkt de provincie aan een maximumuitstoot per sector.

De Brabantse maatregelen komen er, ondanks felle protesten en (verkapte) bedreigingen vanuit de boerensector. Maar Brabant wil en kan het stikstofbeleid niet in haar eentje dragen. De stikstofuitstoot daalt, maar niet hard genoeg. De boodschap aan Den Haag blijft: komt met plannen, kom met geld. 

Pakket aan de horizon
De nieuwe landbouw- en natuurminister Van Essen (D66) geeft daar gehoor aan. Het kabinet zet stikstofmaatregelen terug op de horizon met forse plannen. In 2035 moet de stiktofuitstoot met 42 tot 46 procent dalen.

Daarmee lijkt het licht aan het einde van de tunnel in zicht, maar de vergunningcrisis is er nog lang niet mee verholpen. Hoeveel haast minister Van Essen ook maakt, het zal nog even duren voordat zijn maatregelen zijn aangenomen en ingevoerd. Daarna pas kunnen ze ook worden úitgevoerd.

Nieuw probleem
Mocht het wonder boven wonder lukken om de vergunningverlening eind 2027 weer op te starten, kan de Brabantse politiek zich opmaken voor een nieuw probleem: in december volgend jaar moet er overal schoon en genoeg water zijn volgens de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Brabant voldoet niet aan die eisen, waardoor een mogelijk waterslot op vergunningen voor lozingen dreigt.

Hier lees je alles over de Provinciale Statenverkiezingen 2027