Live | Corona-enquête: 'met kennis van toen goed gehandeld', vindt Mikkers in Brabant

De Brabantse veiligheidsregio's, voorgezeten door burgemeesters Mikkers (Den Bosch), Weterings (Tilburg) en Jorristma (Eindhoven), stellen zelf een maatregelenpakket op. Grote evenementen zouden niet meer door kunnen gaan, wat grote impact op de samenleving zou hebben. Bijvoorbeeld het paardenevenement Indoor Brabant en festivals zouden geschrapt worden.

"We hebben een besluit genomen", zegt Mikkers daarover. "We wilden de druk op de ziekenhuizen verlichten. Dat het pijn heeft gedaan erken ik." De drie burgemeesters voelden het gewicht van de keuze die ze hadden gemaakt. “Dit gaan we nooit meer meemaken, dacht ik.”

De burgemeesters lichtten organisaties en overheden in. Met de minister van Volksgezondheid was geen contact, zegt Mikkers tegen de commissie. Premier Rutte werd wel gebeld. "We voelden steun van hem." Volgens Mikkers dacht Rutte met hen mee en had hij begrip voor hun besluit.

Op een persconferentie kondigden de burgemeesters aan dat evenementen vanaf 1000 personen niet meer door mochten gaan, het betaald voetbal in Brabant werd geschrapt en het beperken van het bezoeken van familie en vrienden werd de norm. Later dezelfde maand volgen landelijke maatregelen elkaar op, waaronder de eerste lockdown.

In de beginperiode van de pandemie trokken de Brabantse burgemeesters vooral met elkaar op. Ze ergeren zich aan de vrijblijvendheid in de oproepen van het kabinet en het gebrek aan 'stringente' maatregelen. Het was volgens Mikkers nodig dat de samenleving werd aangesproken. “Het was een onzekere situatie, de premier had een grotere rol moeten spelen. Als die het niet kon, dan maar de koning, heb ik geopperd."

Een paar dagen later gaf Mikkers dat ook aan in een topoverleg met ministeries over de uitbraak. "Ik wilde stringente maatregelen en leiderschap zien." Toch ervoer hij weinig gehoor bij de hoge ambtenaren: "er werd nog vooral aan de belangen van individuele ministeries gedacht."

We moeten gaan handelen, dacht Mikkers na het zien van contactonderzoeken bij de GGD op 6 maart 2020. “Je zag dat men het niet in beeld kreeg. Ik zag ook dat we het met het aantal mensen niet gingen redden. Gezien de aantallen zou het binnen dagen niet meer de doen zijn.” 

Na dat bezoek overlegde Mikkers samen met de burgemeesters van Tilburg (Weterings) en Eindhoven (Jorristma), tevens de voorzitters van de andere Brabantse veiligheidsregio’s. Bron en contactonderzoek was niet de manier om de uitbraak in te dammen, was de overtuiging. “We moesten andere ingrepen doen.”

“We bespraken onze schok over wat we gezien hadden. We kregen ook informatie van Kluytmans over de besmettingen in ziekenhuizen. De besmettingen in Brabant leken atypisch.” 

Kluytmans wilde destijds een referentiegroep van ambtenaren in zijn onderzoek opnemen. De burgemeesters vonden dat niet verantwoord, omdat ambtenaren op die manier voorgetrokken zouden worden. In die tijd was het nog niet voor iedereen mogelijk om op corona getest te worden.

“Dat was een best aparte vraag, die wij vanuit bestuurlijk oogpunt negatief moesten beantwoorden”, zegt Mikkers.

Het burgemeestersoverleg vond de resultaten van het onderzoek van Kluytmans al genoeg. “Naar aanleiding daarvan wilden we snel in groter gezelschap overleggen.” Dat gebeurde diezelfde week, op 8 maart, in een hotel in Uden.

'Met de kennis van toen' heeft de veiligheidsregio goed gehandeld, vindt Mikkers. De commissie wil van hem weten of er voorafgaand aan carnaval zorgen waren over corona. Volgens Mikkers was dat niet het geval. "Voor carnaval dacht men dat de ziekte in Nederland nog niet voor kwam. In de aanloop naar carnaval is er niet over corona gesproken. Een storm, waardoor onder meer de optocht in Eindhoven niet doorging, was grotere zorg."

Mikkers denkt daarnaast niet dat het afgelasten van carnaval zou hebben geholpen. “Hadden we dan ook de grenzen moeten sluiten voor mensen die terugkwamen van vakantie?”, vraagt hij zich af. "Met de kennis van toen is er goed gehandeld, met de kennis van nu hadden we het anders gedaan", zegt de burgemeester. “Ik kan wel zeggen dat carnaval niet doorgaat, mensen blijven elkaar toch ontmoeten. Als je een pandemie wil bestrijden, moet je voorkomen dat het contact plaatsvindt.”

Burgemeester van Den Bosch Jack Mikkers wordt nu gehoord door de commissie. Mikkers (VVD) is sinds 2017 burgemeester van de Brabantse stad Den Bosch. Hij was als voorzitter van de veiligheidsregio betrokken bij de invoering en uitvoering van maatregelen.

Net als microbioloog Jan Kluytmans heeft Mikkers ervoor gekozen het verhoor onder ede af te leggen. Dat betekent dat hij verplicht is om de waarheid te vertellen.

Het verhoor met microbioloog en voormalig OMT-lid Jan Kluytmans is afgelopen. Om 14.00 uur gaat de parlementaire enquêtecommissie verder, dan spreekt ze met burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch. Hij was één van de Brabantse burgemeesters die pleitten voor ingrijpende maatregelen toen het kabinet dat nog niet deed.

Kluytmans maakt zich zorgen over de ‘krappe zorg’ die Nederland biedt. “De kwaliteit is goed, maar de ruimte is heel krap.” Hij doelt daarmee onder meer op het beperkte aantal IC-bedden.

Tijdens de coronapandemie was de druk op de zorg groot. Er waren tekorten aan personeel, bedden, beademingsapparatuur, beschermende kleding en medisch materiaal. Meerder patiënten moesten door Duitse ziekenhuizen worden opgevangen, omdat er in Nederland geen plek meer was.

“Als je kiest voor krappe capaciteit moet je niet verbaasd zijn als je bij een volgende pandemie in de problemen komt”, vindt het voormalig OMT-lid. “We zijn het normaal gaan vinden dat je bijvoorbeeld weken moet wachten op uitslagen van een kankeronderzoek. Ik vind dat soort dingen niet normaal.”

Lees hier meer.

De rol van het Outbreak Management Team (OMT), dat het kabinet adviseerde over de uitbraak, is te zwaar gemaakt door toenmalig premier Mark Rutte. Rutte noemde de adviezen 'heilig' in een persconferentie. Daar was volgens Kluytmans onwenselijk: “Een OMT brengt advies uit en het kabinet weegt die mee in haar besluiten. Daar mag het van afwijken als het wil.”

Voor het OMT maakte het in principe niet uit welke maatregelen het kabinet zou kiezen uit de adviezen, vertelt het voormalig OMT-lid. “De optelsom van de maatregelen zou moeten lijden tot het terugdringen van de uitbraak, maar welke werden ingevoerd bepaalde het kabinet zelf.”

In de adviezen stonden onder meer maatregelen die schuurden met de Grondwet, zoals het invoeren van een avondklok. “Als de premier de besluiten klakkeloos overneemt, is dat zijn verantwoordelijkheid. Zo staat het in de regelgeving en ik ga ervan uit dat het ook zo werkt."

Lees hier meer.

Brabantse ziekenhuizen testten aan het begin van de corona-uitbraak niet alleen mensen uit risicogebieden, maar iedereen die met luchtwegklachten het ziekenhuis binnenkwam. Hierdoor werd duidelijk dat de schaal van de uitbraak in het zuiden groot was.

Een grote rol daarin speelden de tests die ziekenhuizen zelf konden maken. Volgens Kluytmans is dat in een volgende pandemie niet meer mogelijk door strengere Europese regels. "De standaarden zijn nu zo hoog dat eigenlijk alleen commerciële partijen dat nog kunnen. Terwijl het ontzettend behulpzaam is voor ons", waarschuwt Kluytmans in zijn verhoor. “Het staat haaks op wat je in een volgende pandemie zou willen. De mensen die het zelf goed kunnen regelen zet je buitenspel, terwijl op zo’n moment juist schaarste ontstaat.”

Daarmee zou Nederland zich afhankelijk maken van grote partijen. De microbioloog verwijst naar de schaarste aan mondmaskers en tests die in 2020 ontstond. 

Lees hier meer.

Op vragen van de commissie of het eerder afkondigen van een lockdown levens had kunnen redden, antwoordt Kluytmans instemmend. "Hoe langer je wacht met een lockdown, hoe groter de verspreiding." Zonder maatregelen verdubbelde het aantal besmettingen "twee keer per week", bleek achteraf, vertelt de microbioloog.

Toch denkt Kluytmans dat het afgelasten van carnaval niet zou zijn geaccepteerd. Corona werd toen simpelweg nog niet als grote bedreiging gezien.

Lees hier meer.

Tijdens het begin van de uitbraak heeft microbioloog Jan Kluytmans 'misschien wel de moeilijkste weken' van zijn leven gehad. Hij maakte zich grote zorgen over de situatie in Brabant. "Een lockdown is effectief, maar je hebt al besmette mensen die in het ziekenhuis zouden belanden. In Brabant moesten ze eraan trekken om patiënten over het land te spreiden. Dan zouden we het volgens berekeningen net aankunnen."

Het overplaatsen van patiënten naar die andere ziekenhuizen liep niet soepel. "Ziekenhuizen elders in het land waren niet altijd even bereidwillig om patiënten over te nemen", zegt Kluytmans. Daar kwam pas verandering in, toen ziekenhuizen verplicht patiënten uit het zuiden moesten gaan overnemen. “Het was één voor twaalf.” Ziekenhuizen in Brabant bevonden zich volgens Kluytmans bijna in code zwart: op dat moment hadden ze mensen moeten gaan weigeren.

Volgens Kluytmans speelde de ongelijke uitbraak tussen het noorden en zuiden van het land een grote rol. "Ik heb dat in geen enkel ander land zo gezien." Terwijl ziekenhuizen in het zuiden onder grote druk stonden, was de ervaring boven de rivieren heel anders.

Hij wijst op een situatie in maart 2020 waarin de landelijk GGD een inschatting naar buiten bracht dat er iets van 6000 mensen besmet waren in Nederland. Terwijl hij en zijn collega's in Brabant dachten aan 50.000.

Lees hier meer.

Kluytmans herinnert de eerste dagen van de uitbraak. "De eerste patiënt, een man uit Loon op Zand, werd in Brabant getroffen. Even later bleek dat de man ‘niet zo ziek’ was en dat hij carnaval was gaan vieren. Dat was zorgelijk."

De microbioloog belde met collega's die op vakantie waren in Italië die wat ziek waren en zich afvroegen of ze wel naar hun werk konden komen. Ondertussen kwamen er verhalen uit Italiaanse ziekenhuizen die overspoeld werden met patiënten", weet Kluytmans nog. "Het was daar zo heftig dat ze mensen moesten wegsturen."

Het ziekenhuis waar Kluytmans werkte, begon als een van de eersten met het testen van iedereen die met luchtwegklachten het ziekenhuis binnenkwam. "We hadden daardoor al snel door dat het in Brabant mis was. Carnaval was daarin een gemene deler."

Het volksfeest bleek een zogeheten 'superspreading-event', waar een virus zich heel snel onder een grote groep kan verspreiden. "In het zuiden was het onder de radar al op grote schaal verspreid."

Jan Kluytmans was tijdens de coronacrisis medisch microbioloog in het Bredase Amphia-ziekenhuis. In Brabant greep het virus snel om zich heen in het begin van de pandemie, toen er nog weinig bekend was over corona. Kluytmans was ook lid van het Outbreak Management Team (OMT), dat de regering adviseerde over de pandemie.

Hij pleitte destijds voor meer testen, ook van mensen die niet in zogenoemde risicogebieden waren geweest (waar het virus al bewezen rondging). Als een van de eersten begon Kluytmans in Breda met het testen van iedereen met luchtwegklachten die het ziekenhuis binnenkwam.

De microbioloog heeft ervoor gekozen om onder ede gehoord te worden. Dat betekent dat hij belooft om de waarheid te spreken.

Landelijke coronamaatregelen, kwamen onder druk van de Brabantse veiligheidsregio’s tot stand. De provincie was aan het begin van de uitbraak brandhaard. Het waren de burgemeesters Jack Mikkers (Den Bosch), John Jorritsma (Eindhoven, tot 2022) en Theo Weterings (Tilburg, tot 2025) die maatregelen wilden afkondigen. Onder meer horeca, sauna’s, sportscholen en zwembaden zouden per direct dicht moeten, om het virus te beteugelen.

Het kabinet wilde de Brabantse persconferentie tegenhouden, omdat er landelijke maatregelen op handen waren die op korte termijn aangekondigd zouden worden. “Dan moet je wel opschieten, want anders doen wij het”, luidde de boodschap van de Brabantse burgemeesters aan het kabinet. 

Uiteindelijk sloten het kabinet en de Brabantse veiligheidsregio’s op 15 maart een akkoord, maar wel op voorwaarde dat het Brabantse maatregelenpakket werd overgenomen.

Over de rol van de drie Brabantse burgemeesters maakte Omroep Brabant vijf maanden na de uitbraak een documentaire.

Het Eindhovense Kamerlid Daan de Kort leidt de 51 verhoren in het Corona-onderzoek. Volgens De Kort is het onderzoek belangrijk, omdat de coronaperiode voor veel mensen enorm ingrijpend is geweest. “Nu gaat er ook publieke verantwoording plaatsvinden”, legde hij eerder aan Omroep Brabant uit. “We gaan bekijken hoe coronabesluiten tot stand kwamen. Denk aan de avondklok en het sluiten van scholen.”

“We willen echt leren van deze periode. De vraag is niet of er ooit nog een pandemie komt, maar wanneer.” Die lessen kunnen ook helpen bij andere langdurige crises, zegt hij: “Denk aan energie-uitval of sabotage. We weten niet wat er ooit op ons afkomt.”

De verhoren lopen door tot en met 10 september. Het eindrapport wordt in het eerste kwartaal van 2027 verwacht. “Daar kunnen dan het kabinet en de Kamer mee aan de slag.”

De parlementaire enquête over corona gaat vandaag verder met twee Brabantse spelers. Jan Kluytmans, destijds microbioloog in het Amphia-ziekenhuis in Breda, en Jack Mikkers, burgemeester van Den Bosch, verschijnen voor de commissie. Carnavalsfeesten in onder meer Brabant bleken broeinesten voor het nieuwe virus.

Vrijdag, op de eerste dag van de openbare verhoren, verklaarde toenmalig zorgminister Bruno Bruins dat het kabinet in februari 2020 niet heeft overwogen beperkingen te stellen aan de viering van carnaval. 

Slechts enkele dagen na carnaval werd bekend dat uitgerekend in Brabant de eerste besmetting in Nederland was vastgesteld. Later werd duidelijk dat het volksfeest er met name in de zuidelijke provincies aan heeft bijgedragen dat het coronavirus stevig om zich heen kon grijpen.

Lees hier meer